49 PREECHA KAROON
"หลายคนมองว่าอีสานแร้นแค้น
แต่ผมมองเห็นความอุดมสมบูรณ์
และความร่ำรวยในศิลปวัฒนธรรม”
ปรีชา การุณ
หมอลำหุ่นคณะเด็กเทวดา
ปรีชา การุณ
ครูหมอลำหุ่น หนังบักตื้อ เสริมกิจกรรมเด็ก สืบสานศิลปะอีสาน
ความยั่งยืนในชีวิตประการหนึ่งคือ การมีอาชีพ
และอาชีพที่ยั่งยืนนั้นคืออาชีพที่ไม่ทิ้งรากเหง้าของตัวเอง
ดังเช่นชาวคณะหมอลำหุ่นเด็กเทวดาที่บ้านดงน้อย ตำบล
พระธาตุ อำเภอนาดูน จังหวัดมหาสารคาม และเป็นผู้สร้าง
แลนมาร์คแห่งใหม่ที่เป็นจุดหมายปลายทางของทั้งนัก
ท่องเที่ยวชาวไทยและที่มาจากประเทศเพื่อนบ้านที่ต่าง
ก็แวะเวียนเข้ามาสัมผัสศิลปะการแสดงพื้นบ้านที่ผสาน
วัฒนธรรมและวิถีชีวิตชาวอีสานอย่างลงตัว ความภาค
ภูมิใจของ ครูเซียง ปรีชา การุณ ผู้ก่อตั้งคณะหมอลำหุ่น
จนโรงละครเล็ก ๆ แห่งนี้เต็มไปด้วยความสุขจากรอยยิ้ม
และความประทับใจ พร้อมต้อนรับผู้มาเยือนจากทุกสารทิศ
ครูเชียงเล่าว่า เด็กเทวดานั้นหมายถึงเค้กที่ปกปัก
รักษาวัฒนธรรมท้องถิ่นของตนเอง ซึ่งทำให้เด็กมีความภาค
ภูมิใจในตัวเอง เจตนาในการตั้งโรงละครหมอลำหุ่นแห่งนี้
เริ่มขึ้นตั้งแต่เมื่อปี 2548 จากการที่อยากเห็นเด็ก ๆ ในพื้นที่
ได้ใช้เวลาว่างจากการเรียน สร้างประโยชน์จากสิ่งที่มีในบ้าน
ตัวเอง ไม่ต้องลงทุนอะไร และนำสิ่งนั้นมาสร้างอาชีพ สร้าง
รายได้ให้ตนเองและช่วยเหลือครอบครัว จึงคิดทำโรงละคร
“กว่าจะผ่านช่วงแรก ๆ มาได้ก็มีคำถามเยอะ เพราะ
คนอีสานแต่เดิมมองว่าสิ่งนี้เป็นงานเต้นกินร่ากิน ศิลปะการ
แสดงละครเป็นเรื่องไร้สาระ คนเรียนหนังสือต้องจบมาเป็น
เป็นหมอ เป็นตำรวจ เป็นเจ้าเป็นนายคน ซึ่งตนเองก็รับ
ฟังและพยายามมาโดยตลอดเพื่อให้คนอื่นเห็นว่าศิลปะการ
ครู
ละครไม่ได้เป็นเพียงอาชีพ แต่ยังฝึกฝนการสร้างจินตนาการ
การคิดวิเคราะห์ต่าง ๆ โดยเฉพาะเรื่องในตัวคุณ หรือแม้
กระทั่งกิจวัตรประจำวันก็สามารถนำศิลปะการละครไป
ปรับใช้ได้
ความสำเร็จของโรงละครมาจากการสนับสนุน
จากทุกคน ตั้งต้นจากความอยากรู้อยากลองของเด็กจน
ก่อเกิดเป็นความรัก วินัย และความรับผิดชอบ เสริมด้วย
แรงจากพ่อครู แม่ครู ที่ฝึกฝนบทลำกลอน ศิลปะพื้นบ้าน
และยังมีแรงที่มาจากผู้รู้ในชุมชนที่มาช่วยฝึกงานจักสาน
และฝึกดนตรีท้องถิ่น โรงละครนี้ก่อให้เกิดความร่วมมือใน
บรรยากาศที่อบอุ่นอันหาไม่ได้จากโรงเรียนทั่วไป เพราะที่
นี่พ่อแม่ถ่ายทอดองค์ความรู้สู่เลือดเนื้อเชื้อไขของตนเอง
ความรัก ความผูกพันจึงเกิดขึ้นอย่างลึกซึ้ง เด็ก ๆ ก็พร้อมที่
จะเรียนรู้พรสวรรค์ที่มีติดตัวมาโดยไม่รู้ตัว
สิ่งที่ครูเซียงทำในวันนี้ คือ การเปลี่ยนแปลงแนวคิด
ของผู้ใหญ่ที่ละเลยศักยภาพของเด็ก การสร้างคุณค่าของ
ศิลปะการแสดงที่ควรอนุรักษ์เพื่อส่งต่อสู่คนรุ่นหลัง และ
การสร้างนักคิด นักสร้างสรรค์ที่ไม่ยึดติดกับกรอบเดิม สร้าง
มูลค่าจากสิ่งที่มีใกล้ตัวจนเป็นอาชีพเลี้ยงปากเลี้ยงท้อง และ
สําคัญที่สุด คือ การสร้างการรับรู้เพื่อยกระดับการแสดง
พื้นบ้านให้เป็นที่รู้จักในวงกว้าง จากโรงละครหมอลำหุ่น
ที่เดียวในประเทศ สร้างพื้นที่ให้เด็กในพื้นที่ภาคอีสานได้
เรียนรู้งานศิลปะและการแสดง โดยเฉพาะการทำสูบแต้ม
(ภาพวาด) หนังบักตื้อ หรือหนังตะลุงอีสาน ที่มีพ่อครู แม่
ครูเป็นกำลังสำคัญ ทำให้คนในชุมชนเห็นคุณค่าของงาน
ศิลปะและสืบสานจากรุ่นสู่รุ่น รวมทั้งพัฒนาให้กลายเป็น
ศิลปะที่ร่วมสมัย
“ตอนนี้ได้ขยายพื้นที่ไปยังชุมชนใกล้เคียง พร้อมกับ
จัดเทศกาลศิลปะจากวัสดุเหลือใช้ เช่น เทศกาลหุ่นฟางยักษ์
หลังฤดูเก็บเกี่ยว เราทำเป็นเจ้าแรก เราต้นแบบเทศกาล
ว่าได้ เรายังเดินสายนำศิลปะจักสานชุมชนไปสู่สายตาคน
ทั่วประเทศ”
ๆ
ครูเซียง งานศิลปะมาหลอมรวมกับเด็ก ๆ เพื่อ
พาผู้คนก้าวข้ามจากสิ่งที่เคยถูกมองว่าไร้สาระไปสู่ศิลป
วัฒนธรรมที่เติบโตจากแนวคิดใหม่จากการนำศิลปะ ดนตรี
อาชีพ และวัสดุท้องถิ่น มาผสมผสานจนเกิดเป็นอาชีพที่
มั่นคง โดยเฉพาะการมุ่งไปที่เยาวชน ผู้สืบสานศิลปะผ่าน
กลยุทธ์ความสัมพันธ์ในครอบครัวและชุมชน ครูเชียงเห็น
ว่าสิ่งเหล่านี้จะนำมาซึ่งความยั่งยืน และขยายสู่ภาคการท่อง
เที่ยวเพื่อให้ผู้คนรู้จักโดยทั่วไปได้
ปัจจุบันงานของครูเซียงและคณะหมอลำหุ่นเด็ก
เทวดา แสดงให้เห็นว่าศิลปะที่ผสมผสานความร่ำรวย
ทางศิลปวัฒนธรรมของอีสาน และความรักของคนใน
ครอบครัว ได้เปลี่ยนแปลงชีวิตของเยาวชนให้พึ่งพา
ตนเองได้ งอกงามบนรากเหง้าวัฒนธรรม ก่อเกิดเป็นวิถี
ชีวิตที่ยั่งยืน
Preecha Karoon | Mor Lam Puppeteer Dek Thevada
Mor Lam puppeteer, Bak Tue performance, children activity support, and Isan art preservation
"Many associate Isan with
impoverishment, but I see
richness and wealth in art and
culture."
One aspect of sustainability is
The abaty to sustain both oneself
and one's culturalheritage. No group
of individuals exemplies this coton
Exeter than Mor Lam Puppeteer Dek
Thevada from Baan Dong Nos Phra
hat sub-dict, Na Dun district, Mano
takam Starred as a small pupi
Dettheter, is currently a popular
Dunst attraction that is most recog-
izable for its use of regional performing
rts to depict the Isan (or
in Thai) lifestyles.
theast-
According to the founder, Pree-
a Karoon or Kru Sung, the name Dek
nevada (which iterally means young
ardian angels represents the young-
Ers who are determined to preserve f
eir local culture and proud of them- t
Ives. The theater was built in 2005 1
stbuilt on Kru Stang's attempt to
ovide recreational and creative
spaces for these youngsters and in-
spire them to find values in what were
readily available to them. "Even the
Isan people at the time perceived
what I was trying to do as nonsensical
Nevertheless, I kept on trying to break
the stigma. To me, performing arts.
are not only professions; but also.
oster imagination, creativity, and critical
hinking, which are applicable to daily
ves.
Kru Siang owes this success.
the support from everyone around
him who cultivates his sense or curi-
osity, passion, and discipline, as well
as the respect for local arts, crafts, cut-
tural heritage, and wisdom. Kru Siano's
success story is that of youth em-
powerment and transferring know!-
edge to both the locales and the nen
generations.