13 PROF.EMERITUS DECHA BOONKHAM
"เราต้องสร้างเมือง โดยเคารพธรรมชาติ
การปฏิรูปต้องใช้หลักการเปลี่ยนที่อยู่
ของคน กฎหมายผังเมืองไม่สามารถ
เอาชนะธรรมชาติได้"
ศ.กิตติคุณ เดชา บุญค้ำ
ราชบัณฑิต สาขาภูมิสถาปัตยกรรม
ศาสตราจารย์กิตติคุณ เดชา บุญค้ำ
การพัฒนาเมืองไม่ใช่แค่เรื่องความสวยงาม แต่คือการนำภูมิสถาปัตยกรรมเข้าไปยกระดับพื้นที่
ภูมิสถาปนิกทำหน้าที่ออกแบบจัดการพื้นที่ทาง
แนวนอน คือ การออกแบบรอบนอกอาคาร ผังโครงการ
ใหญ่ ๆ พื้นที่สิ่งแวดล้อม หากย้อนกลับไปเมื่อ 40-50 ปี
ที่แล้ว ศาสตราจารย์กิตติคุณเดชา บุญค้ำ ราชบัณฑิต
สาขาภูมิสถาปัตยกรรม สนใจและเลือกศึกษาสาขาวิชา
ภูมิสถาปนิก เพราะมีความชอบธรรมชาติตั้งแต่เด็ก และ
มีโอกาสศึกษาต่อปริญญาโทที่มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด ได้
เห็นวิธีการเปลี่ยนผืนป่าที่เสื่อมโทรมให้กลับมามีชีวิตจน
กลายเป็นผืนป่าที่อุดมสมบูรณ์ที่มีระบบนิเวศหลากหลาย
อีกทั้งมีโอกาสทำงานบริษัทที่ออกแบบสวนขนาดเล็กครั้ง
แรกในโลก เปิดมุมมองเชื่อมโยงความสัมพันธ์ระหว่าง
มนุษย์กับธรรมชาติ นำไปสู่แนวทางสร้างสรรค์ผลงาน
ของอาจารย์ เช่น การออกแบบสวนสาธารณะและการ
ส่งเสริมงานรุกขกรรมในประเทศไทย
อาจารย์เดชา ภูมิสถาปนิกรุ่นบุกเบิก ผู้ได้รับ
รางวัลศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ภูมิสถาปัตยกรรม)
ประจําปี 2549 เป็นผู้บุกเบิกด้านการศึกษาและวิชาชีพภูมิ
สถาปัตยกรรมของประเทศไทย อีกทั้งได้ดำเนินงานวางผัง
หลัก (Master Plan) และออกแบบภูมิทัศน์ที่สำคัญ ไม่ว่า
จะเป็น สวนสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ, สวนหลวง ร.9 และ
อื่น ๆ รวมทั้งงานภูมิทัศน์วัดโสธรวรารามวรวิหาร ผังแม่บท
ภูมิทัศน์เดิมท่าอากาศยานสุวรรณภูมิ โดยเน้นการออกแบบ
ธ
ค
เพื่อสังคม มีหัวใจของการออกแบบ คือคำว่า “สาธารณะ”
เป็นสำคัญ
กว่า 40 ปีในการทำงานด้านภูมิสถาปนิกและเป็น
เสาหลักของวงการภูมิสถาปนิกในประเทศไทย อาจารย์
เดขามีหลักการทํางานที่สำคัญก็คือ ต้องมี "ทักษะมนุษย์"
ควบคู่ไปกับความสามารถการออกแบบ อาจารย์มองว่า
ต้องมีองค์ความรู้ในการวางผังเมืองแต่ละพื้นที่โดยใช้ลุ่มน้ำ
เป็นเกณฑ์ ซึ่งอาจารย์เดชาได้ใช้วิธีการนี้ตั้งแต่ยังไม่มีระบบ
คอมพิวเตอร์ในการทํางาน เพื่อให้ประชากรสามารถอยู่ร่วม
กับธรรมชาติได้อย่างไม่กระทบกับการดำเนินชีวิต แต่เนื่อง
ด้วยปัจจัยทางสังคม เศรษฐกิจ และการเมือง ล้วนมีผลต่อ
การกำหนดออกนโนบายของภาครัฐ ทำให้การวางผังเมือง
ไม่ได้เคารพกฏธรรมชาติจึงทำให้เกิดปัญหา
“การวางผังการตั้งถิ่นฐานควรจะใช้พื้นที่ที่มีความ
เหมาะสมในการตั้งถิ่นฐานและการใช้สอย คนที่อนุญาต
การใช้ที่ดินไม่มีความรู้เรื่องระบบนิเวศ ระบบภูมิสันฐาน
ภูมิสถาปัตยกรรม รู้แต่ผังเมืองปัจจุบัน เราไม่ได้เคารพ
ธรรมชาติ ไม่ได้ใช้หลักความเป็นอยู่ของมนุษย์"
สิ่งสำคัญกับการออกแบบสวนสาธารณะในเมือง
คือเรื่องการจัดสรรต้นไม้ อาจารย์เดชาคือผู้ขับเคลื่อนงาน
รุกขกรรม เพื่อดูแลงานตัดแต่งต้นไม้ใหญ่ให้ถูกวิธี สร้างพื้นที่
สีเขียวในเมืองให้สอดคล้องกับการสร้างสวนสาธารณะ
งานรุกขกรรมคือการรักษาต้นไม้เสมือนเป็นหมอศัลยกรรม
ต้นไม้ อาจารย์เดชาเริ่มนำวิธีการศัลยกรรมต้นไม้มาใช้ใน
การปรับปรุงสวนลุมพินีตั้งแต่ปี 2515 จนถึงปัจจุบันใน
การเลือกต้นไม้มาปลูกให้อยู่ในสภาพแวดล้อมใหม่ได้อย่าง
ยั่งยืนโดยไม่เน้นที่การนำต้นไม้ใหญ่มาค้ำยัน หรือที่เรียก
ว่าการล้อมต้นไม้ อีกทั้งการให้ความรู้เรื่องการดูแลรักษา
ต้นไม้ในเมืองอย่างถูกวิธี ตั้งแต่การตัดแต่ง การซ่อมแซม
และการรักษา
นี่คือสิ่งที่อาจารย์เดชาพยายามจะต่อสู้เพื่อการ
ออกแบบภูมิสถาปนิกยั่งยืน สามารถใช้ประโยชน์อย่างคุ้ม
ค่าในทุกพื้นที่ และต้องรองรับการใช้งานที่หลากหลายของ
กลุ่มคน โดยเน้นทีค่าว่า “สาธารณะ” เป็นสําคัญเหมือนดัง
ชื่อ “สวนสาธารณะ” จึงเห็นได้ชัดเจนจากการออกแบบของ
สวนสาธารณะที่อาจารย์เดชาได้ออกแบบวางผังเอาไว้ ถึงแม้
จะไม่สำเร็จบ้างตามเงื่อนไขปัจจัยการเปลี่ยนผ่านรัฐบาล
แต่ก็ถือว่าเป็น Master Plan ที่เป็นต้นแบบที่มีคุณค่าที่ควร
รักษาไว้เป็นต้นแบบ
การสร้างภูมิสถาปัตยกรรมที่ดี ต้องมองที่คนใช้
และสภาพพื้นที่ จึงจะเกิดประโยชน์ที่แท้จริง และสร้าง
ให้เกิดความสมดุลในการใช้ชีวิตและพัฒนาเมืองในด้าน
ต่าง ๆ ต่อไป
Prof Emeritus Decha Boonkham | Fellow of Landscape Architeture
Developing the cities: Enhanc
"We need to respect nature;
the town planning law cannot
win nature."
[
As a landscape architect, Prof
Emeritus Decha Boonkhar has years
of experience in planning and design-
ing outdoor areas. His great passion.
for nature and landscape design la
started when he was a kid. This later
motivated him to take a master's degree lam
15
th=
ing the landscapes
P
landscape architecture at Harvard Su
University where he broadened his
erspective on landscape design
nd became aware of a close connec-
on between humans and nature.
be
de
be
Decha was chosen National Art-fo
tin visual arts in 2006, As a pioneer of,
ndscape architecture, he designed
ermaster plans of many important
dscapes in the country such as
"To
nin
50
shu
w
c
Suanluang Rama IX Park, Queen Sirikit.
Park, and Bencha Sin Park The "public" s
Denefit is always at the heart of his
design. In his opinion, a park should
De designed for everyone rather than
or some specific groups of people b
To be successful in landscape plan- a
ing, you need to have both human. a
oft skills and knowledge, and you
hould be able to cleverly make use
of space. Most importantly, humans
should still be able to live in harmiony
with nature," said Decha.
His work also involves-arbori
culture or the care for trees and
bushes in the public parks. He first
adopted the practice of tree surgery
at Lumphini Park in 1972, which nas.
continued up to the present: