บทสรุป
ศิลปะการแสดงโนราของภาคใต้ ที่มีการสืบทอดกันมาช้านาน สามารถรับใช้ในวิถีชีวิตของครอบครัวชุมชนที่สอดคล้องกับสังคมภาคใต้ จากอดีตสู่ปัจจุบันโดยไม่มีการเลือนหายไป ความสำคัญดังกล่าว จึงแสดงให้เห็นว่า ศิลปะการแสดงโนรามีศาสตร์และศิลป์เป็นองค์ประกอบที่ทำให้เกิดประโยชน์อย่างมากมาย ในมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่มีคุณค่า ซึ่งศิลปินโนรา บุคคลผู้ใกล้ชิดที่มีความผูกพัน สามารถนำองค์ความรู้ไปใช้ประโยชน์ได้เต็มที่ ซึ่งถือกันว่าโนราเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่สำคัญในภาคใต้อีกประเภทหนึ่ง ที่สามารถพิจารณาได้ดังต่อไปนี้
โนราเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ในสาขาศิลปะการแสดงของไทย มีการปฏิบัติสืบทอดกันมา โดยคนในชุมชนที่มีการขับเคลื่อนวัฒนธรรมการแสดงและพิธีกรรมควบคู่กันไปพร้อมกับสร้างความบันเทิงสนุกสนานและสามารถสอดแทรกการอบรมสั่งสอนประชาชน ที่มารับชมผ่านการสื่อสารศิลปะการขับร้องท่ารำและพิธีกรรมที่เกิดขึ้น นอกจากนี้โนราเป็นศิลปะการแสดงที่ผู้คนสามารถเข้าถึงและเป็นเจ้าของวัฒนธรรมโดยไม่มีการแบ่งชนชั้นทุกคนสามารถเป็นเจ้าของวัฒนธรรมโดยการขออนุญาตจากครูโนราผู้เป็นหัวหน้าคณะหรือเป็นเจ้าพิธีในขณะเข้าร่วมกิจกรรมในชุมชน การแสดงโนราเป็นแหล่งรวมของประณีตศิลป์และหัตถศิลป์ประเภทต่าง ๆ ที่เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมร่วมกัน สามารถสร้างอาชีพรายได้เสริมในชุมชนให้เกิดขึ้นได้มากมายจึงเป็นการสร้างความเข้มแข็งของชุมชนที่เกิดจากบุคคลในชุมชนเองที่มีการพัฒนามาอย่างต่อเนื่องและแพร่กระจายไปทั่วทุกชุมชนในภาคใต้ที่มีความเชื่อและชื่นชอบศิลปะการแสดงโนราเหมือนกันที่เป็นการสร้างแนวปฏิบัติที่ดีแบบเดียวกันของสังคม องค์การวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) จึงได้ขึ้นทะเบียนโนราเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมวลมนุษยชาติ จากการประชุมของคณะกรรมการองค์การวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติณ กรุงปารีส ประเทศฝรั่งเศส เมื่อวันที่ 15 ธันวาคม พ.ศ. 2564 ซึ่งสร้างความภาคภูมิใจให้แก่ประชาชนภาคใต้และชาวไทยทั่วทั้งประเทศ ที่ศิลปะการแสดงโนราของภาคใต้ได้รับการยกย่องจากทั่วโลกและโนราเป็นมรดกภูมิปัญญาของไทยลำดับที่ 3 ที่ได้ขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมวลมนุษยชาติจากองค์การวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ รองจากการแสดงโขนและนวดไทยที่ได้ขึ้นทะเบียนในรอบสามปีที่ผ่านมา
ศิลปะการแสดงของภาคใต้ที่เป็นเอกลักษณ์ของแต่ละชุมชน ซึ่งมีศิลปินโนราอาศัยอยู่ในชุมชนหรือสถานศึกษาแต่ละแห่งเมื่อมีกิจกรรมสำคัญของประเพณีหรือท้องถิ่นจะได้รับเกียรติให้แสดงโนราที่เป็นเอกลักษณ์ท้องถิ่นอยู่สม่ำเสมอ จนมีชื่อเสียงและมีลูกศิษย์ในชุมชนมากมายหรือมีกิจกรรมสำคัญของจังหวัดที่เกี่ยวข้องกับการต้อนรับแขกบ้านแขกเมืองหรือการเสด็จเยี่ยมเยียนราษฎร เพื่อปฏิบัติพระราชกรณียกิจของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ในอดีตจนถึงปัจจุบัน
ศิลปินโนราอาวุโสและมีชื่อเสียงแต่ะละจังหวัดจะมีโอกาสได้แสดงโนราถวายการต้อนรับและได้รับการสนับสนุน ส่งเสริม ในด้านการแสดงอยู่สม่ำเสมอ รวมทั้งศิลปินโนราจากสถาบันการศึกษาทุกระดับ จะมีโอกาสได้แสดงโนราถวายในโอกาสสำคัญอย่างใกล้ชิดเช่นกัน จึงนับได้ว่าเกิดการยอมรับของประชาชนทั่วไปและเป็นพระมหากรุณาธิคุณของพระมหากษัตริย์และพระบรมวงศานุวงศ์ทุกพระองค์ที่ทรงเป็นแบบอย่างของการอนุรักษ์ ส่งเสริมศิลปะการแสดงโนรา ซึ่งเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติไทยที่มีการเรียนรู้สืบทอดและถ่ายทอดศิลปะการแสดงโนราในครอบครัวสายตระกูลต่าง ๆ จากพ่อแม่สอนแก่ลูกหลานให้เกิดการเรียนรู้สืบเชื้อสายโนรา และต่อมาได้มีการเรียนรู้สืบทอดศิลปะการแสดงโนราผ่านสถาบันการศึกษา โดยมีการจัดการเรียนการสอน การฝึกอบรมศิลปะการแสดงโนราในรูปแบบต่าง ๆ จากครูโนรามาเป็นวิทยากรและครูอาจารย์ประจำโรงเรียนเป็นผู้ถ่ายทอดความรู้โดยตรง ทำให้มีการแสดงโนราในสถาบันการศึกษาได้ทั้งรูปแบบเพื่อความบันเทิงและพิธีกรรมหรือสร้างสรรค์ ที่เป็นส่วนช่วยให้ศิลปะการแสดงโนราแพร่หลายและเป็นที่รู้จักมากยิ่งขึ้น ทั้งด้วยการสนับสนุนจากหน่วยงานสถาบันการศึกษา เอกชน องค์การบริหารส่วนท้องถิ่น วัด กระทรวงศึกษาธิการและกระทรวงวัฒนธรรม ที่ผลักดันให้มีการสร้างหลักสูตรการเรียน การสอน การอบรมและการศึกษาเรียนรู้เฉพาะทางที่เปิดโอกาสให้นักเรียน นักศึกษาและนิสิตทุกระดับชั้น เรียนรู้ตั้งแต่ระดับประถมศึกษาจนถึงระดับอุดมศึกษา ที่มีการศึกษาข้อมูลและทำวิจัยเกี่ยวกับศิลปะการแสดงโนรา ซึ่งแสดงถึงความยั่งยืนและเข้มแข็งของการปลูกฝังในสถาบันการศึกษาของภาคใต้และภูมิภาคอื่น ๆ อย่างต่อเนื่องและยั่งยืนของศิลปะการแสดงโนราในสถาบันการศึกษา
ศิลปะการแสดงโนราซึ่งสามารถเข้าถึงชุมชนอย่างเข้มแข็งและพัฒนาสู่สถาบันการศึกษาอย่างยั่งยืนได้รับการสนับสนุน ส่งเสริมจากสถาบันพระมหากษัตริย์ของไทยและได้รับการยกย่องในคุณค่าของศิลปะการแสดงพื้นบ้านของมวลมนุษยชาติจากองค์การวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาตินั้น ศาสตร์ของศิลปะการแสดงโนราที่มีอย่างหลากหลาย สามารถส่งเสริมต่อยอดไปสู่ภูมิปัญญาทางศิลปะการแสดงควบคู่กับภูมิปัญญาหัตถกรรม จิตรกรรม ประติมากรรม อุตสาหกรรมศิลป์ในชุมชนและการสร้างสรรค์ต่าง ๆ ได้อย่างมากมายในยุคปัจจุบัน สิ่งเหล่านี้ช่วยสร้างและพัฒนาความคิดของศิลปิน ประชาชนผู้เป็นเจ้าของวัฒนธรรมการแสดงโนราให้สร้างผลงานที่สร้างรากฐานและรายได้เพิ่มขึ้น นอกเหนือจากรายได้การแสดงโนราเพียงอย่างเดียว สามารถสร้างกลุ่มฝีมือหัตถกรรมของการประดิษฐ์ ผลิตภัณฑ์ของใช้ ของที่ระลึกและอุปกรณ์ตกแต่งบ้าน เครื่องประดับเครื่องใช้ ฯลฯ ที่มีการใช้องค์ประกอบของศิลปะการแสดงโนราเข้าไปบรูณาการสร้างความสวยงามความสุขทางจิตใจ สร้างรายได้ สร้างความเข้มแข็งและการสืบทอดของเยาวชนรุ่นใหม่ที่รู้จักใช้ภูมิปัญญาภาคใต้มาพัฒนาคุณภาพชีวิตของตนเองในฐานะผู้เป็นเจ้าของวัฒนธรรมโนรา ดังนั้นศิลปะการแสดงโนราจึงเป็นการแสดงพื้นบ้านภาคใต้ที่เป็นแบบอย่างของคนไทยที่มีการร่วมมือกันอนุรักษ์สืบสาน ถ่ายทอดและนำองค์ความรู้ที่มีอยู่ของการรำ การร้อง การแสดงเป็นเรื่องและการประกอบพิธีกรรมมาพัฒนาชีวิตและสังคมของคนในชุมชนให้มีวัฒนธรรมและขนบธรรมเนียมประเพณีที่ดีผ่านศิลปะการแสดงโนรา ซึ่งช่วยขัดเกลาให้เป็นคนไทยที่มีคุณภาพของประเทศชาติเป็นแบบอย่างที่ดีในสังคมไทย