ศิลปะการแสดงโนรา ธรรมนิตย์ นิคมรัตน์

        โนราเป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านภาคใต้ที่เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม เพื่อการประกอบพิธีกรรมการแสดงเพื่อความบันเทิง และเป็นสื่อพื้นบ้านที่มีบทบาทหน้าที่ต่อชุมชน โดยมีผู้ปฏิบัติ ผู้สืบทอด ผู้ถือครอง/ผู้ปฏิบัติมรดกภูมิปัญญา แบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม (sectors) ดังนี้

        1. กลุ่มหลักหรือกลุ่มผู้เกี่ยวข้องกับมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราโดยตรงประกอบด้วย ศิลปินโนรา นักแสดง ลูกคู่ นักดนตรี ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการแสดงโนรา การประกอบพิธีกรรม (โนราโรงครู) เช่น คนทรงครูหมอโนรา หมอไสยศาสตร์ ช่างทำเครื่องดนตรี ช่างวาดฉากและม่าน ช่างทำเครื่องแต่งกายทำลูกปัด ช่างทำเทริด หน้าพราน และลูกหลานตายายโนราหรือผู้มีเชื้อสายโนรา

        2. กลุ่มสนับสนุนประกอบด้วยนักธุรกิจ นักจัดรายการ ผู้ผลิตสื่อกรรมการชมรมโนราสมาพันธ์สมาคมโนราแห่งประเทศไทยในจังหวัดต่าง ๆ กลุ่มเครือข่ายโนราในจังหวัดภาคใต้ ชาวบ้าน ปราชญ์ชาวบ้าน นักวิชาการ เป็นต้น

        3. กลุ่มส่งเสริมประกอบด้วย

        3.1 สถาบันทางศาสนา (วัด)

        3.2 ภาครัฐ (State sector) ประกอบด้วยหน่วยงานทางราชการหลายหน่วยงาน ได้แก่

             1) กระทรวงวัฒนธรรม ประกอบด้วย กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กรมศิลปากร สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด สำนักงานวัฒนธรรมอำเภอ สภาวัฒนธรรมจังหวัด สภาวัฒนธรรมอำเภอ สภาวัฒนธรรมตำบล

             2) กระทรวงศึกษาธิการ ประกอบด้วย มหาวิทยาลัยทักษิณ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา วิทยาลัยนาฏศิลป์นครศรีธรรมราช วิทยาลัยนาฏศิลปพัทลุง วิทยาลัยอาชีวศึกษาในภาคใต้ วิทยาลัยการอาชีพและวิทยาลัยชุมชนในภาคใต้ โรงเรียนมัธยม โรงเรียนประถมศึกษาในภาคใต้สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน โรงเรียนมัธยม โรงเรียนประถมศึกษาในภาคใต้สังกัดองค์การบริหารส่วนท้องถิ่น โรงเรียนมัธยม โรงเรียนประถมศึกษาในภาคใต้สังกัดสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการศึกษาเอกชน และศูนย์การเรียนรู้นอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยในภาคใต้ สังกัดสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย

             3) กระทรวงมหาดไทย ประกอบด้วย องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ได้แก่ องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาลนคร เทศบาลเมือง เทศบาลตำบล และองค์การบริหารส่วนตำบล

             4) กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา ประกอบด้วย กรมการท่องเที่ยวโดยชุมชนสํานักงานการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดต่าง ๆ ในภาคใต้

คํานําหน้าชื่อ (นาย/นาง/น.ส./อื่นๆ) :  นาง

                                  นามสกุล :  วัฒนวรางกูร

                                         ชื่อ :   พิมพ์รวี

                       สถาบัน/ตำแหน่ง  :  กรมส่งเสริมวัฒนธรรม/อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม

                                       ที่อยู่  :  14 ถนนเทียมร่วมมิตร เขตห้วยขวาง กรุงเทพ 10310

                     หมายเลขโทรศัพท์  :  06622470013

¨  ธรรมเนียมและการแสดงออกทางมุขปาฐะ รวมทั้งภาษาที่ใช้สื่อในมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม

Q  ศิลปะการแสดง

Q  การปฏิบัติทางสังคม พิธีกรรม งานเทศกาล

¨  ความรู้และการปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมชาติและจักรวาล

¨  งานช่างฝีมือดั้งเดิม

¨  อื่น ๆ (.............................................................................)

        โนราเป็นศิลปะการแสดงพื้นบ้านที่มีองค์ประกอบและวิธีการแสดงแบบผสมผสานที่มีทั้งดนตรี กระบวนรำ กระบวนกลอน การขับร้อง การแสดงเป็นเรื่อง เพื่อการประกอบพิธีกรรมและการแสดงเพื่อความบันเทิง โดยเฉพาะการประกอบพิธีกรรมที่เรียกว่า “โนราโรงครู” เพื่อเซ่นไหว้ครูหมอโนราหรือบรรพบุรุษของโนรา เพื่อทำพิธีแก้บน พิธีครอบเทริดแก่โนรารุ่นใหม่ และทำพิธีอื่น ๆ เช่น การตัดจุก หมายถึงการทำพิธีตัดจุกเด็กเมื่ออายุครบเจ็ดปี เพื่อความเป็นสิริมงคลแก่เด็กโดยโนราใหญ่เป็นผู้ทำพิธีให้ การเหยียบเสน หมายถึง พิธีกรรมเพื่อรักษาอาการผิดปกติของร่างกายที่เป็นเนื้องอกนูนจากระดับผิวหนังเป็นแผ่นที่เชื่อว่า เป็นการทำเครื่องหมายของครูหมอโนราเพื่อต้องการให้เด็กคนนั้นเป็นผู้สืบทอดโนราหรือร่างทรงครูหมอโนรา เสนจะหายได้ต้องให้หัวหน้าคณะโนราเป็นผู้ทำพิธีในพิธีกรรมโนราโรงครูที่เรียกว่า “พิธีเหยียบเสน” และการรักษาอาการป่วยไข้บางอย่าง โนราจึงเกี่ยวข้องกับความเชื่อ การปลูกฝัง และบ่มเพาะทางศีลธรรมและวัฒนธรรม โดยมีผู้ปฏิบัติและสืบทอด ได้แก่ ศิลปินโนรา คนทรงครูหมอโนรา หมอไสยศาสตร์ ลูกหลานตายาย โนราหรือผู้มีเชื้อสายโนรา รวมทั้งผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการแสดงโนรา มีการสืบทอดความเป็นโนราทั้งในแบบประเพณี ในสถาบันครอบครัวโดยพ่อแม่ หรือครูโนรา สถาบันศาสนา (วัด) สถาบันชุมชน และสถาบันการศึกษาที่ปฏิบัติมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันโดยมีรูปแบบที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะ มีประวัติและพัฒนาการมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นอย่างน้อย โดยปรากฏหลักฐานเป็นตำนานทั้งคำบอกเล่า บทกาศครู บทร้องกลอนและหลักฐานเอกสารทั้งส่วนท้องถิ่นส่วนกลางในประเทศไทยและต่างประเทศ

        ผู้ถือครองและปฏิบัติมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราประกอบด้วย ศิลปินโนรา คนทรงครูหมอโนรา หมอไสยศาสตร์ ลูกหลานตายายโนราหรือผู้มีเชื้อสายโนรา รวมทั้งผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการแสดงโนรา โดยมีศิลปินโนราทำหน้าที่ในการร้อง การรำ เป็นผู้นำในการแสดงและการประกอบพิธีกรรม ที่เรียกว่า โนราโรงครู หมอไสยศาสตร์ทำหน้าที่เป็นผู้ประกอบพิธีกรรม โดยมีคนทรงครูหมอโนราทำหน้าที่เป็นสื่อกลางระหว่างวิญญาณบรรพบุรุษหรือครูโนรากับลูกหลานตายายโนรา ส่วนนักดนตรี ทำหน้าที่ในการบรรเลงดนตรี ประกอบการแสดง นอกจากนั้นยังมีช่างทำเครื่องดนตรี เครื่องแต่งกายโนรา ที่เป็นองค์ประกอบหลักของศิลปะการแสดงโนรา

        โนราเป็นกิจกรรมทางวัฒนธรรมที่ได้รับการสืบทอดกันมาในชุมชนภาคใต้ซึ่งมีหน้าที่ในการประกอบพิธีกรรมและการแสดงเพื่อความบันเทิง การประกอบพิธีกรรมเพื่อบูชา สรรเสริญครูบาอาจารย์และบรรพบุรุษโนราผู้ถ่ายทอดและสืบทอดความเป็นโนราและเชื้อสายโนราทำหน้าที่สื่อสารเพื่อบอกเรื่องราว ข่าวสาร เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในชุมชนและท้องถิ่นนั้น ๆ สร้างสัมพันธภาพในชุมชนโดยระบบเครือญาติ เครือข่ายในชุมชน ระหว่างชุมชน โดยใช้ความเป็นเชื้อสายโนราเดียวกัน ถ่ายทอดวัฒนธรรมการอบรมคุณธรรมและจริยธรรมการเคารพนับถือผู้มีพระคุณ และบรรพบุรุษ การแก้ไขปัญหาความขัดแย้งของคนในชุมชนผ่านระบบเครือญาติและเชื้อสายโนราส่วนหน้าที่ที่มีต่อกลุ่มคน โนรายังคงปลูกฝังคุณค่าของความรัก ความอบอุ่น และความสัมพันธ์ และการปฏิบัติตนในสังคมโดยเฉพาะการรักษาความเป็นกุลสตรีของผู้หญิงในสังคมภาคใต้ และในระดับปัจเจกชน อีกทั้งยังทำหน้าที่ในการสร้างขวัญและกำลังใจ สร้างความมั่นคงในจิตใจเพื่อแก้ปัญหาและมีสติในการเผชิญวิกฤติชีวิต การขัดเกลาและพัฒนาบุคลิกภาพ เสริมสร้างปัญญา อารมณ์และความรู้สึกนึกคิด การปลูกฝังค่านิยมในด้านความกตัญญูรู้คุณและสร้างอาชีพ เศรษฐกิจ ให้กับชุมชนกลุ่มคน บุคคล ได้แก่ ศิลปินโนรา ช่างทำเครื่องแต่งกาย ดนตรีและอื่น ๆ นอกจากนั้นยังทำหน้าที่ในด้านสาธารณประโยชน์ทางสังคมในมิติต่าง ๆ

        โนรามีรากฐานมาจากความเชื่อในทางศาสนา เป็นการผสมผสานระหว่างความเชื่อในศาสนาพราหมณ์ พุทธศาสนาและความเชื่อเกี่ยวกับผีสาง เทวดา สิ่งศักดิ์สิทธิ์เหนือธรรมชาติ และวัฒนธรรมอื่น ๆ ในท้องถิ่น ที่มีการระลึกถึงคุณพระศรีรัตนตรัย สิ่งศักดิ์สิทธิ์ การเคารพบูชา ครูบาอาจารย์ และบรรพบุรุษในพิธีโนราโรงครู แต่ในทางปฏิบัติ โนราจะไม่กีดกัน ผู้ที่มีความเชื่อทางศาสนาที่แตกต่างไปจากกลุ่มตน ในการเข้าร่วมพิธีกรรม การศึกษาหาความรู้ฝึกหัดรำโนรา และการเข้าชมศิลปะการแสดงมีการปรับธรรมเนียมปฏิบัติให้สอดคล้องกับผู้เข้ามามีส่วนร่วมในกิจกรรม โดยไม่กระทบต่อธรรมเนียมปฏิบัติ โนราไม่มีส่วนใดขัดกับสิทธิมนุษยชน คนทุกเชื้อชาติศาสนา เพศ สามารถเป็นโนราหรือสืบทอดอย่างเท่าเทียมกัน โดยไม่จำกัดระดับการศึกษา ซึ่งปัจจุบันชุมชนผู้เป็นเจ้าของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรามีการส่งเสริมรักษาอย่างกว้างขวางและยังสามารถนำไปประยุกต์ใช้เพื่อการท่องเที่ยว การสร้างสาธารณประโยชน์ทางสังคมการออกกําลังกาย การสร้างรายได้ให้กับชุมชน กลุ่มคน และบุคคล จึงมีความจำเป็นที่ต้องมีมาตรการส่งเสริม รักษา สืบทอด และดำรงคุณค่าแบบดั้งเดิมไว้

        การขึ้นบัญชีจารึกมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราเป็นมรดกภูมิปัญญาของมนุษยชาติ จะช่วยสร้างความภาคภูมิใจและความมั่นใจให้กับชาวไทยและชนทุกชาติ ดังนี้

        ในระดับท้องถิ่น จะช่วยให้คนในชุมชนมีความตระหนักรู้ มีความภาคภูมิใจ และมีความมั่นใจในการอนุรักษ์ สืบทอดความเป็นโนรา ช่วยให้เด็ก เยาวชน และผู้มีเชื้อสายโนรา สนใจเข้ามารับการสืบทอดความเป็นโนราในชุมชน จึงเป็นการเสริมสร้างความเข้มแข็งของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชุมชน

        ในระดับชาติ ช่วยแสดงให้เห็นถึง เอกลักษณ์ ความหลากหลายทางวัฒนธรรมของชาติไทยที่มีศิลปะการแสดงเป็นศาสตร์และศิลป์ และกระตุ้นให้คนในชาติร่วมกันรักษาและปกป้องโนราไม่ให้สูญหายและปรับเปลี่ยนจนผิดไปจากธรรมเนียมปฏิบัติ

        ในระดับนานาชาติ จะช่วยให้ตระหนักรู้ถึงคุณค่าและมูลค่าของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา ที่มวลมนุษย์ชาติสามารถนำไปใช้ส่งเสริม สนับสนุนและพัฒนาคุณภาพชีวิต รวมถึงระบบคุณธรรมและจริยธรรมที่สอดแทรกอยู่ในเนื้อหาของโนรา

Q  การถ่ายทอดโดยผ่านการศึกษาทั้งในระบบ และนอกระบบ

Q  การระบุการบันทึกข้อมูลและเอกสาร การวิจัย

Q  การคุ้มครอง

Q  การส่งเสริม หรือการทำให้สมบูรณ์ขึ้น

¨  การฟื้นฟู

        ปรากฏหลักฐานเอกสารยืนยันว่าโนราจากภาคใต้เข้ามาแพร่กระจายอยู่ในภาคกลางและกรุงรัตนโกสินทร์ตั้งแต่สมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี พ.ศ. 2312 โนรากลายเป็นศิลปะการแสดงที่มีบทบาทในด้านการประกอบพิธีกรรมและการแสดงเพื่อความบันเทิง จนต่อมาได้รับการยกย่องให้เห็นคุณค่าและความสำคัญจากราชสำนัก เช่น สมัยรัชกาลที่ 5 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพระราชทานบรรดาศักดิ์ให้กับโนราคล้าย พรหมเมศ (คล้ายขี้หนอน) จากนครศรีธรรมราชเป็น “หมื่นระบำบันเทิงชาตรี” ต่อมาในปี พ.ศ. 2523 สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ ได้จัดงานเชิดชูเกียรติศิลปินภาคใต้ ขุนอุปถัมภ์นรากร (พุ่มเทวา) และปี พ.ศ.2530 ให้โนรายก ชูบัว เป็นศิลปินแห่งชาติ (สาขาศิลปะการแสดงโนรา) มาถึงปีพ.ศ.2552 กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม ได้ประกาศให้โนราขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ในปัจจุบันหน่วยงานภาครัฐและเอกชนทั้งในส่วนกลางและส่วนท้องถิ่น ได้ส่งเสริมกิจกรรมที่เกี่ยวกับโนราทั้งด้านหลักสูตรการเรียนการสอนในระดับต่าง ๆ ในสถาบันการศึกษา รวมถึงการฝึกอบรม การประกวด แข่งขัน สื่อภาพยนตร์ โทรทัศน์ และวิดีทัศน์ที่เกี่ยวกับโนรา รวมทั้งการประกาศยกย่องเกียรติคุณและมอบปริญญากิตติมศักดิ์แก่ศิลปินโนรา อย่างไรก็ตาม ยังมีข้อจำกัดหลายประการเนื่องจากรัฐมีนโยบายที่ไม่ชัดเจนและต่อเนื่อง ไม่ให้ความสำคัญกับการพัฒนาและการใช้ประโยชน์จากกำลังคนที่เป็นศิลปินโนราและผู้ที่เกี่ยวข้องที่อยู่นอกระบบ นอกจากนั้นยังขาดความเข้าใจกระบวนทัศน์ในการทำงานที่เกี่ยวข้องกับวิถีวัฒนธรรม ซึ่งเป็นลักษณะสำคัญของภูมิปัญญาอย่างลึกซึ้งเกี่ยวกับความเป็นมาและระบบคุณค่าดั้งเดิมที่แฝงอยู่ในภูมิปัญญาศิลปะการแสดงโนรา ทำให้การจัดสรรงบประมาณสนับสนุนมีน้อยและไม่มีความต่อเนื่องในนโยบายที่เกี่ยวกับการส่งเสริมโนรา

Q  การถ่ายทอดโดยผ่านการศึกษาทั้งในระบบ และนอกระบบ

Q  การระบุการบันทึกข้อมูลและเอกสาร การวิจัย

Q  การคุ้มครอง

Q  การส่งเสริม หรือการทำให้สมบูรณ์ขึ้น

¨  การฟื้นฟู

        ประเทศไทยได้เตรียมการและดำเนินการตามมาตรการต่าง ๆ เพื่อสงวนรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา มิให้สูญหาย ผิดเพี้ยน หรือมีการนำไปใช้ในทางที่เสื่อมเสียมาอย่างต่อเนื่องไว้ 6 มาตรการ ดังนี้คือ

        1. มาตรการทางด้านวิชาการ สนับสนุนการจัดการความรู้และการศึกษาวิจัย เพื่ออนุรักษ์ความรู้ที่เป็นมุขปาฐะที่ใกล้สูญหาย จัดระบบองค์ความรู้ และตีความตำนานดั้งเดิม ถอดความรู้จากประสบการณ์ของครูโนรา ศึกษาและพัฒนา จัดประชุมวิชาการประจำปี เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้การทำงานวิชาการ เพื่อสงวนรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราและพัฒนาเกณฑ์มาตรฐานด้านต่าง ๆ ให้เป็นที่ยอมรับทั้งในระดับชาติ และระดับนานาชาติ และสร้างระบบสารสนเทศที่ประชาชนสามารถเข้าถึงได้สะดวก เพื่อสืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราที่ถูกต้องและเชื่อถือได้

        2. มาตรการด้านพัฒนาบุคลากรและกำลังคน เสริมศักยภาพบุคลากรและเสริมความเข้มแข็งของเครือข่ายที่ทำหน้าที่เฝ้าระวังการกระทำที่ไม่ให้ความเคารพต่อมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา ส่งเสริมและรักษาการให้คุณค่าศิลปินโนรา ครูโนรา ผู้ประพฤติตนเป็นแบบอย่างที่ดีและสมควรได้รับการยกย่อง เชิดชูเกียรติ ในระดับท้องถิ่น ระดับจังหวัด ระดับชาติ เพื่อสร้างขวัญและกำลังใจ รวมทั้งการพัฒนาสมรรถนะของบุคลากรด้านศิลปะการแสดงโนราในระดับต่าง ๆ ให้เป็นมาตรฐานที่กำหนด อีกทั้งส่งเสริมให้เยาวชนคนรุ่นใหม่เห็นคุณค่า ในการสร้างสรรค์และสืบสาน สืบทอดความเป็นโนราในท้องถิ่นของตนเอง

        3. มาตรการด้านนโยบาย ประเทศไทยมียุทธศาสตร์ชาติ การพัฒนามรดกภูมิปัญญาทางด้านวัฒนธรรมโนรา ที่ใช้ในการขับเคลื่อนทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องกับโนรา ให้ความสำคัญ การขับเคลื่อนแผนไปสู่การปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม ซึ่งต้องอาศัยกลไกลการทำงานและการมีส่วนร่วมจากภาคีต่าง ๆ อย่างแข็งขัน รวมถึงการคุ้มครองสิทธิเจ้าของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราในระดับชุมชน กลุ่มคน และบุคคล จำเป็นต้องดำเนินการเชิงรุก เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อศิลปินโนรา ครูโนรา ผู้ประกอบพิธีกรรม และผู้ที่เกี่ยวข้องกับโนรา ซึ่งอยู่ในชุมชนท้องถิ่นต่าง ๆ ให้มากขึ้น และกำหนดด้านนโยบายการจัดการเรียนรู้เรื่องมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราโดยตรง ไว้ในหลักสูตรต่าง ๆ ทั้งในระดับประถมศึกษา มัธยมศึกษา และอุดมศึกษา ในสถาบันการศึกษาทั้งในระบบนอกระบบ รวมถึงนโยบาย การสนับสนุนงบประมาณจากภาครัฐในระดับท้องถิ่นและระดับชาติในการสงวนรักษา ส่งเสริมสนับสนุนให้โนราคงอยู่สืบไป

        4. มาตรการด้านงบประมาณ ปัจจุบันรัฐส่วนท้องถิ่นและส่วนกลางให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์ ส่งเสริม สนับสนุน เผยแพร่ ศิลปะการแสดงโนราของประเทศมากขึ้น แต่ควรจัดสรรงบประมาณสนับสนุนองค์กร ภาคชุมชน ภาคประชาสังคม และภาควิชาชีพ ให้มากขึ้น นอกจากนั้น ให้มีการจัดกิจกรรมเพื่อหารายได้ จัดตั้งเป็นกองทุน มูลนิธิ ธนาคารโนรา ในการส่งเสริมรักษาสร้างสรรค์และพัฒนากลุ่มศิลปินโนรา และผู้เกี่ยวข้อง

        5. มาตรการด้านกลไกการทำงาน ประเทศไทยมีกลไกในการทำงานเพื่อส่งเสริมและปกป้อง มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา ในระดับต่างๆ ตั้งแต่ระดับชาติ ระดับภาค ระดับจังหวัด และระดับชุมชนท้องถิ่น ทั้งที่เป็นกลไกของภาครัฐ และภาคประชาสังคม อย่างไรก็ตาม ยังจำเป็นต้องสร้างความเข้มแข็งของกลไกต่าง ๆ เหล่านี้ให้มากขึ้น และสนับสนุนให้มีการประสานความร่วมมือ ระหว่างกลไกต่าง ๆ เหล่านี้ เช่น การจัดตั้งองค์กร เครือข่าย ทั้งในระดับชุมชน ระดับภาค และระดับประเทศ เพื่อการส่งเสริม สร้างสรรค์ รักษาพัฒนาและการใช้ประโยชน์ร่วมกัน ซึ่งจะทำให้มีการดำเนินการอย่างมีเป้าหมายและเป็นไปในทิศทางเดียวกัน

        6. มาตรการด้านการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ ซึ่งที่ผ่านมาประเทศไทย ได้มีการผลิตสื่อมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา ในรูปแบบรายการโทรทัศน์ ผลิตสื่อการสอนในรูปแบบ วีซีดีเผยแพร่ ไปตามศูนย์วัฒนธรรมประจำ อำเภอ จังหวัด ภาค ส่วนสื่อเอกสารมีการเผยแพร่ในสื่อสิ่งพิมพ์ เช่น หนังสือพิมพ์ นิตยสาร ในวาระต่าง ๆ ตลอดจนมีการนำศิลปะการแสดงโนรา ไปดัดแปลงเป็นบทภาพยนตร์ และล่าสุดได้นำเรื่องราวไปบรรจุไว้ในสื่อสมัยใหม่ อย่างไรก็ตามการดำเนินการดังกล่าวยังไม่เป็นระบบและไม่มีทิศทาง จึงควรมีองค์กรที่เอื้อต่อการมีส่วนร่วมของผู้มีส่วนได้เสียเข้ามากำหนดมาตรการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ให้ไปในทิศทางเดียวกัน

        ภาครัฐสงวนรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา ให้เกิดผลในทางปฏิบัติโดยการกระทำดังนี้

        1. สร้างกลไกการประสานระหว่างภาคส่วนต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องทั้งในส่วนกลาง ภูมิภาค และท้องถิ่น เพื่อประสานแผนงาน กำกับและติดตามการทำงานอย่างต่อเนื่อง รวมทั้งสนับสนุนภาคส่วนที่ยังไม่เข้มแข็ง

        2. หน่วยงานภาครัฐจะนำเสนอปัญหาอุปสรรคสำคัญที่เกี่ยวข้องกับมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราต่อรัฐบาลเพื่อให้มีการตัดสินใจเชิงนโยบายหรือออกกฎหมายที่จำเป็น สำหรับการปกป้องคุ้มครองมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา ให้มีประสิทธิภาพและทันต่อสถานการณ์มากยิ่งขึ้น

        3. กระจายอำนาจในการดำเนินงานเกี่ยวกับการสงวนรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราให้แก่ หน่วยงานระดับจังหวัด ได้แก่ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาลนคร เทศบาลเมือง เทศบาลตำบล และองค์การบริหารส่วนตำบล) และองค์กรภาคประชาชน ให้มากขึ้น เพื่อสร้างกลไกการทำงานในระดับท้องถิ่น

        4. สนับสนุนทุนในการศึกษา วิจัยด้านต่าง ๆ เช่น การพัฒนาตำรา หลักสูตร คู่มือ ที่เกี่ยวข้องกับโนรา ศึกษาวิจัยสร้างสรรค์ พัฒนา ประยุกต์มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรากับศิลปะการแสดงอื่น ๆ ของไทย และศึกษาวิจัยด้านอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา รวมทั้งการสนับสนุนให้มีการแปลเอกสารเป็นภาษาอื่นเพื่อการเผยแพร่ในระดับนานาชาติ เป็นต้น

        5. สนับสนุนการใช้สื่อของรัฐในการสื่อสารสาธารณะเกี่ยวกับการส่งเสริม เผยแพร่ และสงวนรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา ให้มากยิ่งขึ้น

        6. สร้างและส่งเสริมมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราให้มีอยู่ในสถาบันการศึกษา ระดับประถมศึกษา มัธยมศึกษา และอุดมศึกษาทั้งในระดับท้องถิ่น ระดับภาค และระดับชาติ

        7. สร้างความรู้ ความเข้าใจ และความร่วมมือระหว่างประเทศเพื่อส่งเสริมและปกป้องมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา รวมทั้งการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ด้านศิลปะการแสดงระหว่างประเทศ

        การดำเนินการในการวางแผนมาตรการสงวนรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราได้รับความร่วมมือจากผู้ถือครอง/ผู้ปฏิบัติ ดังนี้ 1) กลุ่มผู้ที่เกี่ยวข้องกับมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา ได้แก่ ศิลปินโนรา ลูกคู่ นักดนตรี ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการแสดงโนรา การประกอบพิธีกรรม 2) กลุ่มสนับสนุนได้แก่ นักธุรกิจ นักจัดรายการ ผู้ผลิตสื่อ กรรมการชมรมโนรา สมาพันธ์สมาคมโนราแห่งประเทศไทย และกลุ่มเครือข่ายโนรา ชาวบ้าน ปราชญ์ชาวบ้านนักวิชาการ 3) กลุ่มส่งเสริม ได้แก่ กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด สำนักงานวัฒนธรรมอำเภอ สถาบันการศึกษา วัด องค์การบริหารส่วนจังหวัด เทศบาลนคร เทศบาลเมือง เทศบาลตำบล และองค์การบริหารส่วนตำบล ใน 14 จังหวัดภาคใต้ รวมทั้งอำเภอบางสะพานน้อย จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ อย่างกว้างขวาง โดยใช้กระบวนการหลากหลายรูปแบบได้แก่

        1. การประชุมเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research : PAR) กับชุมชนศึกษา ๔ ชุมชน ในจังหวัดพัทลุง จังหวัดสงขลา จังหวัดนครศรีธรรมราช และจังหวัดตรังจำนวน 5 ครั้ง ดังนี้ วันที่ 8 พฤษภาคม 2559 เวทีเสวนาจังหวัดพัทลุง ณ เทศบาลตำบลท่าแค อ.เมืองพัทลุง จังหวัดพัทลุง มีผู้เข้าร่วมประชุมเสวนา จำนวน 23 คน เพศชาย 12 คน เพศหญิง 11 คน วันที่ 4 มิถุนายน 2559 เวทีเสวนาจังหวัดสงขลา ณ หอจดหมายเหตุแห่งชาติ เฉลิมพระเกียรติฯ สงขลา อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา มีผู้เข้าร่วมประชุมเสวนา จำนวน 25 คน เพศชาย 14 คน เพศหญิง 11 คน วันที่ 11 มิถุนายน 2559 เวทีเสวนาจังหวัดตรัง ณ ศูนย์การเรียนรู้มโนราห์บ้านโคกสะบ้า ต.นาโยงเหนือ อำเภอนาโยง จังหวัดตรัง มีผู้เข้าร่วมประชุมเสวนา จำนวน 20 คน เพศชาย 10 คน เพศหญิง 10 คน วันที่ 25 มิถุนายน 2559 ณ หอจดหมายเหตุนายกรัฐมนตรีพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ ตำบลในเมือง อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช จังหวัดนครศรีธรรมราช มีผู้เข้าร่วมประชุมเสวนา จำนวน 25 คน เพศชาย 11 คน เพศหญิง 14 คน วันที่ 2 กรกฎาคม 2559 ณ วัดยางงาม ตำบลลำปำ อำเภอเมืองพัทลุง จังหวัดพัทลุง มีผู้เข้าร่วมประชุมเสวนา จำนวน 18 คน เพศชาย 11 คน เพศหญิง 7 คน ซึ่งการประชุมเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมทั้ง 4 ชุมชน ผู้เข้าร่วมประชุมประกอบด้วยศิลปินโนรา ผู้เกี่ยวข้องกับโนรา นักวิชาการ ตัวแทนภาครัฐ องค์กรธุรกิจ และผู้สนใจทั่วไป รวมทั้งสิ้น จำนวน 111 คน แยกเป็นเพศชาย จำนวน 61 คน เพศหญิง จำนวน 50 คน การประชุมให้ทุกคนได้ซักถามถึงผลดีผลเสียอย่างเต็มที่ จากนั้นให้แสดงมติเห็นชอบหรือแย้ง และรับฟังมาตรการปกป้องคุ้มครองและส่งเสริมมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา

        2. การสัมภาษณ์เชิงลึก ศิลปินโนราและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับโนรา รวมทั้งการตอบแบบสอบถามถึงมีโครงสร้างของตัวแทนสมาพันธ์สมาคมโนราแห่งประเทศไทยจำนวน 21 คน

        3. การส่งแบบสอบถามความคิดเห็นความเห็นชอบไปยังชมรม สมาพันธ์สมาคมโนราแห่งประเทศไทยและประชาชนทั่วไปทางไปรษณีย์ จำนวน 410 ฉบับ

        4. ประชุมเพื่อพิจารณาเห็นชอบการสนับสนุน และการให้ความยินยอมการนำโนรา จารึกเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่โนรา จากตัวแทนชุมชนศึกษา ชมรมโนรา หน่วยงานภาครัฐส่วนกลางและส่วนท้องถิ่น และสมาพันธ์สมาคมโนราแห่งประเทศไทยที่จะต้องส่งเสริม รักษาสร้างสรรค์และพัฒนามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมใบยินยอมทั้งสิ้นจำนวน 570 ฉบับ เป็นใบยินยอมจาก ผู้เป็นเจ้าของมรดกภูมิปัญญาโนรา จำนวน 440 ฉบับ จากองค์กรที่เกี่ยวข้องกับโนรา 120 ฉบับ จากหน่วยงานภาครัฐจำนวน 10 ฉบับ

        5. การเผยแพร่ ประชาสัมพันธ์ จัดนิทรรศการ ให้ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการเสนอจารึกมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราเพื่อนำเสนอต่อองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาติ (ยูเนสโก) ให้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติต่อไปและให้ความยินยอมและเห็นชอบ ซึ่งการเข้าร่วมดังกล่าวทําให้ภาคีเครือข่ายได้มีส่วนร่วมในการแผน ร่วมคิดร่วมทำ และร่วมรับผลประโยชน์ โดยแผนงานและมาตรการต่าง ๆ ตัวแทนชุมชนเจ้าของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมจะได้นำไปปฏิบัติและบริหารจัดการเพื่อให้เกิดพลังในการขับเคลื่อนให้มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา ได้รับการส่งเสริมและสงวนรักษาสืบไป

                ชื่อของฝ่ายดำเนินการ: กรมส่งเสริมวัฒนธรรม

ชื่อและตำแหน่งของบุคคลที่ติดต่อ: นางพิมพ์รวี วัฒนวรางกูร/อธิบดีกรมส่งเสริมวัฒนธรรม

                                      ที่อยู่: 14 ถนนเทียมร่วมมิตร เขตห้วยขวาง

                    หมายเลขโทรศัพท์: 6622470013 ต่อ 12221312

                                     อีเมล์:

                              ข้อมูลอื่น ๆ: 1) นายสมปอง ภักดีกิจ นายกสมาพันธ์สมาคมโนราแห่งประเทศไทย,

                                                   ผู้อำนวยการโรงเรียนบ้านเกาะวิทยาหมู่ 5

                                                   ต.อินคีรี อ.พรหมคีรี จ.นครศรีธรรมราช

                                               2) ผู้ช่วยศาสตราจารย์ธรรมนิตย์ นิคมรัตน์

                                                   คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ

                                                   กระทรวงศึกษาธิการ

                                                   นายทีปวิท พงษ์ไพบูลย์

                                                   คณะมนุษยศาสตร์มหาวิทยาลัยทักษิณ กระทรวงศึกษาธิการ

                                               3) นายคมสันต์ นิลยองตระกูล ผู้อำนวยการท่องเที่ยวจังหวัดพัทลุง

                                               4) นายวิสุทธิ์ ธรรมเพชร นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดพัทลุง

                                                   นายนิพนธ์ บุญญามณี นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดสงขลา

                                                   นายมาโนช เสนพงศ์ นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดนครศรีธรรมราช

        ก่อนปี พ.ศ. 2552 เรื่องโนราได้รับการส่งเสริม รักษา โดย ศิลปินโนรา นักแสดง ลูกคู่ นักดนตรี นักร้องประจำวง ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการแสดงโนรา การประกอบพิธีกรรม (โนราโรงครู) เช่น คนทรงครูหมอโนรา หมอไสยศาสตร์ ช่างทำเครื่องดนตรี ช่างวาดฉากและม่าน ช่างทำเครื่องแต่งกายทำลูกปัด ช่างทำเทริด หน้าพราน และลูกหลานตายายโนราผู้มีเชื้อสายโนรากลุ่มสนับสนุน ได้แก่ นักจัดรายการ ผู้ผลิตสื่อกรรมการชมรมโนรา กลุ่มผู้ที่เกี่ยวข้องกับโนราในจังหวัดภาคใต้ ชาวบ้าน วัด องค์การบริหารส่วนจังหวัดและตำบล เทศบาลนคร เทศบาลเมือง และเทศบาลตำบล ซึ่งชุมชนผู้เป็นเจ้าของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา โดยเฉพาะสถาบันอุดมศึกษาในภาคใต้ได้มีการประชุม สัมมนาในทางวิชาการ มีการศึกษา วิจัยเรื่องโนราและนำออกเผยแพร่ จนกรมส่งเสริมวัฒนธรรมได้มอบหมายให้สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดต่าง ๆ ได้เสนอมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมในจังหวัดของตนเพื่อขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม โนราได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ในปี พ.ศ. 2552 ในช่วงปี พ.ศ. 2553 – 2554 กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม ผลักดัน “เรื่องโนรา” เสนอขอขึ้นบัญชีจารึกเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของมนุษย์ชาติ

        ในปี พ.ศ. 2559 กลุ่มนักวิชาการและชุมชนผู้เป็นเจ้าของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา และองค์กรส่วนท้องถิ่นทั้งภาครัฐและเอกชนที่มีบทบาทสำคัญในการฟื้นฟูและขับเคลื่อนการพัฒนาโนราทั้งในส่วนกลางและส่วนท้องถิ่นในภาคใต้ ได้เริ่มกระบวนการนำเสนอโนราเพื่อขึ้นบัญชีจารึกเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ โดยเริ่มทบทวนและรวบรวมข้อมูลที่สำคัญ เช่น ประวัติความเป็นมา ตำนานโนรา การอนุรักษ์ ฟื้นฟู การส่งเสริม และการจัดการความรู้ให้เป็นระบบลำดับพัฒนาการด้านต่าง ๆ รวมทั้งประโยชน์และคุณค่าของโนราในสังคมภาคใต้ เป็นต้น และได้ประสานความร่วมมือกับองค์กรภาคชุมชน ผู้เป็นเจ้าของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา องค์กรภาคเอกชน และหน่วยงานราชการที่เกี่ยวข้อง เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลโดยการจัดประชุมพูดคุยทั้งแบบที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ ในกระบวนการเหล่านี้บุคคลและกลุ่มองค์กรต่าง ๆ มีการแสดงความคิดเห็นอย่างกระตือรือร้น ทั้งโดยวาจาและลายลักษณ์อักษร ซึ่งในการจัดประชุมรวมทั้งสิ้น 5 ครั้ง มีผู้ที่เกี่ยวข้องเข้ามามีส่วนร่วมทั้งสิ้น 111 คน ทั้งชายหญิง ผู้ที่นับถือศาสนาพุทธ และอิสลาม ที่เป็นเจ้าของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา เจ้าหน้าที่รัฐ นักวิชาการ นักจัดรายการ ผู้ผลิตสื่อ ผู้ประกอบการ และประชาชนที่สนใจศิลปะการแสดงโนราทั้งหมด มีความเห็นร่วมกันที่จะปกป้องรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราและเห็นชอบนำเสนอขอขึ้นบัญชีจารึกเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ

        ในวันที่ 18 - 21 พฤษภาคม 2559 จัดเวทีและเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ ส่งเสริมการขับเคลื่อนมรดกภูมิปัญญาโนราสู่มรดกโลก ที่วัดท่าแค จังหวัดพัทลุง ที่เป็นศูนย์รวมพิธีกรรมเพื่อเซ่นไหว้ และแก้บนครูหมอโนราในภาคใต้ มีผู้ที่เกี่ยวข้องเข้ามามีส่วนร่วมทั้งสิ้น 300 กว่าคน เพื่อประชาสัมพันธ์ รับฟังบทบาทหน้าที่ ขอความคิดเห็น การสร้างสรรค์วางแนวคิด และแนวทางทีเกี่ยวข้องกับโนราเพื่อขึ้นบัญชีจารึก การให้ความรู้เกี่ยวกับการจารึกมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ ซึ่งที่ประชุมและชุมชนมีความเห็นชอบให้นำโนราแสนอขอขึ้นบัญชีจารึก

        ในวันที่ 2 กรกฎาคม 2559 จัดกิจกรรมฟื้นฟูและส่งเสริมโนราแบบโบราณ และเวทีเสวนากลุ่มเครือข่ายผู้เป็นเจ้าของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราในพื้นที่รอบลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา ที่วัดยางงาม จังหวัดพัทลุงมีผู้เข้าร่วมเสวนาแลกเปลี่ยน 18 คน นักเรียน เยาวชน และประชาชน ชมการสาธิตแสดงโนราแบบโบราณ 200 กว่าคน ทั้งหมดมีความเห็นร่วมกันที่จะส่งเสริมและปกป้องภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราและเสนอขอขึ้นบัญชีจารึกเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ

        ในวันที่ 29-30 กรกฎาคม 2559 ร่วมจัดกิจกรรมฟื้นฟู ส่งเสริมและประชาสัมพันธ์ให้ความรู้ เพื่อเสนอโนราเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติโดยจัดกิจกรรมนิทรรศการมีชีวิตให้ความรู้ ประชาสัมพันธ์ และให้แสดงความคิดเห็น และความเห็นชอบในการนำโนราขึ้นบัญชีจารึกเป็นมรดกภูมิปัญญาวัฒนธรรมของมนุษยชาติในงานมหกรรมโนราปักษ์ใต้ ณ สนามหน้าเมือง อำเภอเมืองนครศรีธรรมราช จังหวัดนครศรีธรรมราช ซึ่งมีผู้แทนกรมส่งเสริมวัฒนธรรม หัวหน้าหน่วยงาน เจ้าหน้าที่หน่วยงานราชการในจังหวัดนครศรีธรรมราช นักวิชาการ ศิลปินโนรา เยาวชน ตัวแทนสมาคมโนราจังหวัดต่าง ๆ ทั้ง 14 จังหวัดภาคใต้และบางส่วนจากจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ และผู้สนใจเข้าเยี่ยมชมนิทรรศการ จำนวนประมาณ 300 - 500 คน ซึ่งทั้งหมดมีความเห็นร่วมกันในการส่งเสริมและปกป้องภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราและเสนอขอขึ้นบัญชีจารึกเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติและในวันที่ 18 พฤษภาคม 2560 กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม ประชุมเชิงปฏิบัติการการจัดทำแผนการส่งเสริม รักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม และร่วมกำหนดมาตรการสงวนรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนราไปสู่มาตรการคุ้มครองและส่งเสริม ณ โรงแรมหรรษา เจบี อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ซึ่งมีประธานสภาวัฒนธรรม วัฒนธรรมจังหวัด ผู้อำนวยการกลุ่มส่งเสริมวัฒนธรรม และนักวิชาการวัฒนธรรมจังหวัด และหน่วยงานองค์กรท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องทางด้านวัฒนธรรมทุกจังหวัด 14 จังหวัดภาคใต้ จำนวน 60 คน เพื่อทบทวนสถานภาพ แลกเปลี่ยนความคิดเห็น และกำหนดมาตรการสงวนรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา ซึ่งทั้งหมดเห็นด้วยที่จะปกป้องและส่งเสริมมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา ได้กำหนดมาตรการสงวนรักษา และเห็นชอบสนับสนุน

        กล่าวโดยสรุปจากกิจกรรมทั้งหมดมีผู้เห็นชอบและสนับสนุน แบ่งเป็นหน่วยงานภาครัฐ 10% กลุ่มผู้เกี่ยวข้องกับมรดกภูมิปัญญาโนราโดยตรง 12% กลุ่มสนับสนุน 6% ประชาชนทั่วไปและผู้เป็นเจ้าของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรา 52% เยาวชน 18% นอกจากนี้ยังเปิดให้ประชาชนทั่วไป และผู้เป็นเจ้าของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมโนรามีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นโดยผ่านแบบสำรวจความคิดเห็น และผ่านอินเตอร์เน็ท รวมทั้งการเผยแพร่และประชาสัมพันธ์ผ่านสื่อและองค์กรทางวัฒนธรรม เช่น กลุ่มศาสตร์แห่งครูหมอโนราสถานีวิทยุโทรทัศน์แห่งประเทศไทย สถานีโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 9 ช่อง NOW ทีวี (ช่อง 26) ได้จัดทำสารคดีและข่าวสารเรื่องโนราและโนราโรงครู เพื่อนำเสนอโนราเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษชาติออกเผยแพร่จนเป็นที่รับรู้โดยทั่วไป

        รายชื่อตามด้านล่างนี้เป็นเพียงตัวแทนส่วนหนึ่งของผู้ที่เห็นชอบในการเสนอมรดกภูมิปัญญาโนราเพื่อขอขึ้นบัญชีจารึกเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ

        1. สำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัดนครศรีธรรมราช ถ.ศรีธรรมราช อ.เมืองนครศรีธรรมราช จ.นครศรีธรรมราช โทร. 075-5356144

        2. สำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัดพัทลุง ศาลากลางจังหวัดพัทลุง ชั้น 4 ตำบลคูหาสวรรค์ อำเภอเมือง จังหวัดพัทลุง รหัสไปรษณีย์ 93000

        3. สำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัดตรัง ศาลากลาง จังหวัดตรัง อำเภอเมือง โทร.075-218211

        4. สำนักงานส่งเสริมการปกครองท้องถิ่นจังหวัดสงขลา ศาลากลางจังหวัดสงขลา ชั้น 4 ถนนราชดำเนิน ตำบลบ่อยาง อำเภอเมืองสงขลา จังหวัดสงขลา 90000 โทร. 075-311747

        5. สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดนครศรีธรรมราช อาคารสำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดนครศรีธรรมราช ตำบลในเมือง อำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช 80000 โทร. 075-310057

        6. สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดตรังศาลากลางจังหวัดตรัง (หลังใหม่) ชั้น 1 ถนนพัทลุง ตำบลทับเที่ยง อำเภอเมืองตรัง จังหวัดตรัง โทร. 075-217585 สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดพัทลุง ศาลากลางจังหวัดหลังเก่า ถนนราเมศวร์ ตำบลคูหาสวรรค์ อำเภอเมืองพัทลุง จังหวัดพัทลุง 93000 โทรศัพท์: 075-617958 โทรสาร: 0756177959

        7. มหาวิทยาลัยทักษิณ อ.เมือง จ.สงขลา 90000

        8. มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ 222 ตำบลไทยบุรี อำเภอท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช 80160 โทร. 07567300

        9. มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ 15 ถ.กาญจนวณิชย์ อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา 90110 โทรศัพท์ 075282000 โทรสาร 075558941

        10. มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา 160 หมู่ 4 ถนนกาญจนวนิช ตำบลเขารูปช้าง อำเภอเมือง จังหวัดสงขลา รหัสไปรษณีย์ 90000 โทรศัพท์ 075260200-4 โทรสาร 074-260230 E-MAIL : pr@skru.ac.th

        11. มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี 272 ถ. สุราษฎร์-นาสาร ต.ขุนทะเล อ.เมือง จ.สุราษฎร์ธานี 84100 โทรศัพท์ : 077-91333 โทรสาร : 077-912248 อีเมล์ : info@sru.ac.th

        12. มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต 21 ม.6 ต.รัษฎา อ.เมือง จ.ภูเก็ต 83000 Tel. : 076-211969 Fax : 076-21177

        13. มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช 1 ม. 4 ต.ท่างิ้ว อ.เมืองนครศรีธรรมราช จ.นครศรีธรรมราช 80280 โทร. 075-392040 แฟ็กซ์. 075-377440

        14. มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา 122 ถ.เทศบาล 3 ต.สะเตง อ.เมือง จ.ยะลา 95000 โทรศัพท์ 073-299699 โทรสาร 073-299610

        15. วิทยาลัยนาฏศิลปนครศรีธรรมราช 130 หมู่ 11 ต.ท่าเรือ อ.เมือง จ.นครศรีธรรมราช 80000

        16. วิทยาลัยนาฏศิลปพัทลุง 150 หมู่ที่ 1 ตำบลควนมะพร้าว อำเภอเมือง จังหวัดพัทลุง

        17. โรงเรียนมหาวิชราวุธสงขลา ต. บ่อยาง อ. เมือง จ. สงขลา 90000 โทร. 075-311006 e-mail : mvskschool@gmail.com

        18. โรงเรียนวรนารีเฉลิม ต.บ่อยาง อ. เมือง จ. สงขลา 90000 โทร.075-314415

        19. โรงเรียนเทศบาล 5 วัดหัวป้อมนอก ถ.ริมทางรถไฟ ต.บ่อยาง อ.เมืองสงขลา จ.สงขลา 90000 โทรศัพท์ 075-321601 โทรสาร 075-316142 อีเมลล์ : ts5school@hotmail.com

        20. โรงเรียนแจ้งวิทยา 4 ถนนรามวิถี ต.บ่อยาง อ.เมือง จ.สงขลา 90000 โทร. 075-323854

        21. โรงเรียนบ้านเขาแก้วหมู่ที่ 2 ตำบลเขารูปช้าง อำเภอเมืองสงขลา จังหวัดสงขลา 90000 โทร.075-448163

        22. โรงเรียนวัดโคกสมานคุณ ถ.รัตนอุทิศ ตำบลหาดใหญ่ อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา รหัสไปรษณีย์ 90110 โทรศัพท์ 075-244-378 โทรสาร 075-358414

        23. โรงเรียนปากจ่าวิทยา 75 ม. 5 ตำบลควนโส อำเภอควนเนียง จังหวัดสงขลา 90220 เบอร์โทรศัพท์ 075-241152

        24. โรงเรียนสะเดาขรรค์ชัยกัมพลานนท์ 299 ถนนกาญจนวณิช ต.สะเดา อ.สะเดา จ.สงขลา โทรศัพท์ : 075-411070 โทรสาร : 074411366 อีเมล์ : khanchai90@gmail.com

        25. โรงเรียนนวมินราชูทิศทักษิณ 431 หมู่ที่ 2 ถนนสงขลา – ระโนด ตำบลพะวง อำเภอเมือง จังหวัดสงขลา 90110

        26. โรงเรียนเทศบาล 1 (ถนนนครนอก) สังกัดสำนักการศึกษา เทศบาลนครสงขลา ถนนนครนอก ตำบลบ่อยาง อำเภอเมือง จังหวัดสงขลา โทรศัพท์ : 074-311517 โทรสาร :074-3155666 E-mail: ts1.nakhonnok@gmail.com, ts1_nakhonok@hotmail.com

        27. โรงเรียนเทศบาล 5 วัดหัวป้อมนอก ถ.ริมทางรถไฟ ต.บ่อยาง อ.เมืองสงขลา จ.สงขลา 90000 โทรศัพท์ 074-321601 โทรสาร 074-316142 อีเมลล์ : ts5_school@hotmail.com

        28. โรงเรียนพะตงวิทยามูลนิธิ 45 ซอย 1 ถ.เทศบาล 31 ต.พะตง อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา 90230 โทร. 074-536557

        29. ศูนย์ฝึกโนราวัดน้ำกระจาย อำเภอเมือง นายพงศ์พันธุ์ ทินนิมิตร วัดน้ำกระจาย ต.พะวง อ.เมือง จ.สงขลา 90110 โทรศัพท์ 086-9611958

        30. ศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาไทย บ้านวัฒนธรรม "โนรา" อำเภอเมือง นางสาวสุภาพร แก้วปาน สำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา อ.เมือง จ.สงขลา 90000 โทรศัพท์ 074-336946

        31. ศูนย์โนราอำเภอกระแสสินธุ์นายนิติชัย สุกแดง 3/7 ม.3 ต.เกาะใหญ่ อ.กระแสสินธุ์ จ.สงขลา 90270 โทรศัพท์ 081-7674552

        32. ศูนย์การเรียนรู้ศิลปินพื้นบ้านโนรา กลุ่มที่ 1 อำเภอสทิงพระ นางไทรประพร แก้วชะนะ 106/1 ม.5 ต.คูขุด อ.สทิงพระ จ.สงขลา 90190 โทรศัพท์ 084-0232422, 081-5985565

        33. ศูนย์การเรียนรู้ศิลปินพื้นบ้านโนรา กลุ่มที่ 2 อำเภอสทิงพระ นายบุญเรือง สุขแดง 45/1 ม.2 ต.คลองรี อ.สทิงพระ จ.สงขลา 90190 โทรศัพท์ 081-5985565

        34. ศูนย์ส่งเสริมโนราบ้านโนราสุวิทย์ อำเภอสทิงพระ นางถวิล เพชรโรจน์ 35/1 ม.3 ต.กระดังงา อ.สทิงพระ จ.สงขลา 90190 โทรศัพท์ 081-0970935, 089-7362914

        35. ศูนย์ฝึกมโนรา โรงเรียนวัดสถิตย์ชลธาร อำเภอสิงหนคร นางพรรณีอองสิน โรงเรียนวัดสถิตย์ชลธาร อ.สิงหนคร จ.สงขลา 90280 โทรศัพท์ 086-9689397, 074-467690

        36. ศูนย์ฝึกมโนราพาฝัน อำเภอควนเนียง นางจรัสศรี กิติลาโภ 18/1 ม.4 ต.ควนโส อ.ควนเนียง จ.สงขลา 90220 โทรศัพท์ 086-6953423, 074-386413

        37. ศูนย์ฝึกโนราสภาวัฒนธรรมท้องถิ่น อำเภอควนเนียง นายชิต ไชยพูน ที่ตั้งอนามัยบ้านเกาะใหญ่ ม.10 ต.บางเหรียง อ.ควนเนียง จ.สงขลา 90220 โทรศัพท์ 086-598219

        38. ศูนย์อนุรักษ์หนังตะลุงควนเนียง อำเภอควนเนียง นายอ้อน จันทภาโส 708/4 ม.2 ต.รัตภูมิ อ.ควนเนียง จ.สงขลา 90220 โทรศัพท์ 081-7670113

        39. ศูนย์ฝึกมโนราห์ประจวบศิลป์ อำเภอบางกล่ำ นางสาวอารมณ์ สุขชาญ 97/1 ม.1 ต.บางกล่ำ อ.บางกล่ำ จ.สงขลา 90110 โทรศัพท์ 086-2888323

        40. ศูนย์ฝึกโนรา อำเภอรัตภูมิ นายสุรชัย เหล่าสิงห์ 4/3 ม.1 ต.กำแพงเพชร อ.รัตภูมิ จ.สงขลา 90180

        41. ศูนย์ฝึกโนราวัดคลองแห อำเภอหาดใหญ่ นางวรรณิดา หนูเซ่ง วัดคลองแห ม.4 เทศบาลคลองแห อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา 90110 โทรศัพท์ 089-1987716

        42. ศูนย์เทพชุมนุม อำเภอหาดใหญ่ นายสุรศิษฎ์ มุสิกะไชย 26 ถ.บานบุรี 2 ต.บ้านพรุ อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา 90250 โทรศัพท์ 074-438106

        43. ศูนย์ฝึกมโนราห์บ้านนาทองสุก อำเภอนาหม่อม นายดวง แก้วทอง 31 ม.4 ต.ทุ่งขมิ้น อ.นาหม่อม จ.สงขลา 90310 โทรศัพท์ 081-0925640

        44. ศูนย์ศิลปท้องถิ่นศิลปินพื้นบ้าน อำเภอนาหม่อม นายพิเชษฐ์ เนาวรัตน์ 62/1 ม.2 ต.พิจิตร อ.นาหม่อม จ.สงขลา 90310 โทรศัพท์ 089-9784472

        45. ศูนย์ฝึกศิลปินพื้นบ้านสหพันธ์ จังหวัดสงขลา อำเภอคลองหอยโข่ง นายแคล้ว โชคผ่อง 39 ม.3 ต.โคกม่วง อ.คลองหอยโข่ง จ.สงขลา 90230 โทรศัพท์ 081-7679912

        46. ศูนย์ฝึกโนราสภาวัฒนธรรม อำเภอคลองหอยโข่ง นายเดชา สุคนธรัตน์ 26/1 ม.6 ต.คลองหอยโข่ง อ.คลองหอยโข่ง จ.สงขลา 90230 โทรศัพท์ 081-7980981

        47. ศูนย์เรียนรู้มโนราห์ อำเภอจะนะ นายเปลื้อง ฉันเนียม 18 ม.10 ต.คลองเปียะ อ.จะนะ จ.สงขลา 90130 โทรศัพท์ 086-2905439

        48. พระครูปลัดสมพร ฐานธมฺโม เจ้าอาวาสวัดคลองแห ต.คลองแห อ. หาดใหญ่ จ.สงขลา โทรศัพท์ 074-536557

        49. ศูนย์เรียนรู้การแสดงมโนราห์ประจำตำบลโคกสะบ้า นางราตรี หัสชัย ตำบลโคกสะบ้า อ.นาโยง จ.ตรัง

        50. นางสายทิพย์ เครือแก้ว มโนราห์สายทิพย์ 211 หมู่ที่ 5 ตำบลโคกทราย อำเภอป่าบอน จังหวัดพัทลุง 90170 อีเมล: cddpattalung@chaiyo.com

        นับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2552 เป็นต้นมา กระทรวงวัฒนธรรม ได้ประกาศขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม อย่างต่อเนื่องเป็นประจำทุกปี จนถึงปี พ.ศ. 2558 มีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ประกาศขึ้นทะเบียน รวมทั้งสิ้น 318 รายการ โดยวิธีการประกาศขึ้นทะเบียนแต่ละปีนั้น มีคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิซึ่งเป็นนักวิชาการที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญในมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมแต่ละสาขา (Domain) ของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม มาประชุมพิจารณาหลักฐานเอกสารของมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมแต่ละเรื่องที่มีการสำรวจและรวบรวมข้อมูลตามสถานภาพล่าสุด ซึ่งองค์กร หน่วยงาน ชุมชน หรือสถาบันการศึกษาที่มีส่วนเกี่ยวข้อง จัดทำและส่งเข้ามา ข้อมูลมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ขึ้นทะเบียนแล้วจะถูกทบทวนและปรับปรุงผ่านการศึกษาวิจัยโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน (participatory action research) ซึ่งกรมส่งเสริมวัฒนธรรมเป็นผู้สนับสนุนงบประประมาณทุกปี ต่อมาเมื่อมีพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม พ.ศ. 2559 กำหนดให้มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่กระทรวงวัฒนธรรมประกาศขึ้นทะเบียนทั้ง 318 รายการ ถูกนำมาขึ้นบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของประเทศไทยอย่างเป็นทางการ โดยมีระเบียบคณะกรรมการส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม เรื่อง หลักเกณฑ์การจัดทำรายการเบื้องต้นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม กำหนดให้ คณะกรรมการส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมประจำจังหวัด และคณะกรรมการส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมกรุงเทพมหานคร (รวมทั้งหมด 77 จังหวัด) ดำเนินการร่วมกับชุมชนในการตรวจสอบและปรับปรุงข้อมูลทุก 3 ปี และแจ้งให้กรมส่งเสริมวัฒนธรรม ปรับปรุงบัญชีให้เป็นสถานภาพล่าสุด

        "โนรา" ได้ขึ้นทะเบียนมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม โดยกระทรวงวัฒนธรรม เมื่อปี พ.ศ. 2557 และบรรจุอยู่ในบัญชีมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมอย่างเป็นทางการตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมที่ประกาศลงในราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันที่ 1 มีนาคม พ.ศ. 2559

(พิทยา บุษรารัตน์และคณะ, 2552 : 18 - 32)

กำหนดการ

งานฉลองโนรา มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ

วันพฤหัสบดีที่ 16 ธันวาคม 2564 เวลา 13.00 น.

ณ ลานกลางแจ้ง ศูนย์วัฒนธรรมแห่งประเทศไทย กรมส่งเสริมวัฒนธรรม

                เวลา 12.30 น.        - แขกผู้มีเกียรติ และสื่อมวลชน ลงทะเบียนผู้เข้าร่วมงานเวลา

                12.30 - 12.50 น.    - การแสดงรำโนราตัวอ่อน โดย โนรารุ่งทิพย์ บุญญา จากจังหวัดนครศรีธรรมราช

                                           - การแสดงรำโนราตัวอ่อน โดยสมาคมศิลปะเพื่อเยาวชน

                เวลา 13.00 น.        - รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม (นายอิทธิพล คุณปลื้ม) ประธานในพิธีเดินทางถึงบริเวณงาน

                เวลา 13.10 น.        - พิธีกรกล่าวต้อนรับ

                                           - ชมวีดิทัศน์ การเสนอโนราเป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ต่อ UNESCO

                                           - ชมการแสดงชุด ขับบานตระการตา ซัดท่าโนราสู่สากล รวมศิลปินโนราครูและศิษย์

                                           - รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม (นายอิทธิพล คุณปลื้ม) กล่าวถึง

                                             การเสนอโนราเป็นรายการตัวแทนมรดกวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของ

                                             มนุษยชาติต่อองค์การยูเนสโก และกิจกรรมเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ภายหลัง

                                             จากการประกาศขึ้นทะเบียนจากองค์การยูเนสโกในภาพรวมของกระทรวงวัฒนธรรม

                                           - ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดราชาธิวาสวิหาร (พระครูวิศาลธรรมโรจ) กล่าวถึง

                                             การเผยแพร่และถ่ายทอดโนรา ผ่านโครงการอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมไทย

                                             “มโนราห์ศิลปวัฒนธรรมจิตวิญาณของชาวใต้” ศูนย์ศึกษาพระพุทธศาสนา

                                              วันอาทิตย์ วัดราชาธิวาสวิหาร

                                           - นายกสหพันธ์สมาคมโนราแห่งประเทศไทย (นายสมปอง ภักดีกิจ) กล่าวถึง

                                             ความรู้สึกภายหลังจากการประกาศขึ้นทะเบียนโนราจากองค์การยูเนสโก

                                             และแนวทางการขับเคลื่อนมรดกภูมิปัญญาโนรา

                                           - ประธานในพิธี ผู้บริหารกระทรวงวัฒนธรรม และแขกผู้มีเกียรติ ถ่ายภาพที่ระลึกร่วมกัน

                เวลา 14.00 น.        - รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม ชมนิทรรศการและการสาธิต คุณค่าความสำคัญ

                                             และองค์ประกอบของโนรา (พิธีกรรม เครื่องแต่งกาย ดนตรีและท่ารำ)

                                           - รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม ให้สัมภาษณ์สื่อมวลชน

                                           - เสร็จพิธี