การแสดงโนราชุด "ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์" พิธีเปิดการแข่งขันกีฬาแห่งชาติครั้ง 45 สงขลาเกมส์
บทที่ 1
การแสดงพิธีเปิดกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 45 “สงขลาเกมส์”
การแข่งขันกีฬาแห่งชาติของไทย มีการแข่งขันกันทุกปี โดยการจัดการแข่งขันหมุนเวียนกันไปตามแต่ละภูมิภาคของประเทศ สำหรับในปี พ.ศ. 2560 มีการจัดการแข่งขันกีฬาแห่งชาติขึ้น ณ จังหวัดสงขลา จึงให้ชื่อว่า “กีฬาสงขลาเกมส์” โดยใช้ชื่อจังหวัดเป็นสัญลักษณ์ของชื่องานให้มีความเด่นชัด สะดุดตาน่าสนใจและติดตามการแข่งขัน โดยปกติในการแข่งขันกีฬาแห่งชาติทุก ๆ ครั้ง จะมีพิธีเปิดและพิธีปิดการแข่งขันกีฬา โดยจังหวัดเจ้าภาพเป็นผู้รับผิดชอบ การแสดงในครั้งนี้มีการแข่งขันกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 45 “สงขลาเกมส์” ซึ่งมีพิธีเปิดที่น่าสนใจเช่นเดียวกัน รูปแบบการแสดงขั้นตอนพิธีเปิดนั้นศึกษาจากการแสดงดังนี้ คือ
1.1 การแสดงพิธีเปิดกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 45 “สงขลาเกมส์”
1.2 แนวคิดและรูปแบบการแสดงชุดที่ 4 “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์”
ซึ่งความเป็นมา ความสำคัญและกระบวนการออกแบบชุดการแสดงจะได้กล่าวในรายละเอียด ดังต่อไปนี้
1.1 การแสดงพิธีเปิดกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 45 สงขลาเกมส์
การแข่งขันกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 45 ได้จัดขึ้นที่จังหวัดสงขลา โดยใช้ชื่อว่า “สงขลาเกมส์” โดยมีพิธีเปิดไปเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2560 มีการแสดงพิธีเปิดการแข่งขันกีฬาแห่งชาติ จากการกำกับการแสดงของคุณศุภวัฒน์ จงศิริ หรือคุณศุภักษร ผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการแสดงแสงสีเสียงของประเทศไทย
การแสดงพิธีเปิดซึ่งคุณศุภวัฒน์ จงศิริ หรือ คุณศุภักษร ได้จัดเตรียมให้ผู้ชมชาวจังหวัดสงขลาและชาวไทยทั่วประเทศนั้นมีจำนวน 6 ชุด คือ
ชุดที่ 1 “เกียรติยศทางการกีฬา เกริกไกร”
เป็นช่วงของการเดินขบวนพาเหรดของนักกีฬาและเจ้าหน้าที่ที่เข้าร่วมจากทุก ๆ จังหวัดเข้าสู่สนามกีฬาติณสูลานนท์ และพิธีการกล่าวเปิดการแข่งขัน
ชุดที่ 2 “แสงไฟ..รุ่งโรจน์เรืองรอง”
เข้าสู่พิธีการจุดไฟในกระถางคบเพลิง โดยมี 5 นักกีฬาชื่อดังและผู้ทรงคุณค่าในวงการกีฬาทั้งในอดีตและปัจจุบันของจังหวัดสงขลาร่วมวิ่งถือคบเพลิงประกอบด้วย เด็กหญิงณิชกานต์ จินุพันธ์ และ เด็กหญิงนิย์รดี กลายสุวรรณ นักกีฬาโรลเลอร์สเกตทีมชาติไทย ร้อยตำรวจเอกหญิง ลภัสภร ถาวรเจริญ อดีตลมกรดทีมชาติไทย พันโทหญิงมานิตย์ เกียรติไพบูลย์ นักกีฬาปันจักสีลัต ทีมชาติไทย และนายขนบ รัตนจำนงค์ อดีตนักกีฬากระโดดค้ำชื่อดังทีมชาติไทย ก่อนที่จะส่งต่อให้ นางสาวอรพิน เพ็ชร์เล็ก นักกีฬาขี่ม้าทีมชาติไทย กับ นางสาวฐิตาภา ภักดีเศรษฐกุล นักกอล์ฟดาวรุ่ง ร่วมกันรับหน้าที่นำคบเพลิงจุดลงในกระถาง
ชุดที่ 3 “แผ่นดินทอง...เมืองสงขลา”
เป็นการบอกเล่าเรื่องราวของวัฒนธรรมขนบธรรมเนียมของชาวจังหวัดสงขลา ตามยุคตามสมัย ตามกาลเวลาที่ผ่านมาว่ามีความน่าประทับใจเพียงใด ได้รับเกียรติจากบรรดาผู้ทรงคุณวุฒิที่เป็นระดับศิลปินแห่งชาติ และเป็นชาวสงขลาโดยแท้เข้าร่วมการแสดงคับคั่ง อาทิ อาจารย์สถาพร ศรีสัจจัง กวีต้นแบบของคนไทย อาจารย์ณรงค์ จันทร์พุ่ม ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (หนังตะลุง) ครูควน ทวนยก ศิลปินแห่งชาติ สาขาศิลปะการแสดง (ดนตรีไทยพื้นบ้าน)
ชุดที่ 4 “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์”
เผยถึงความสุขของคนสงขลาที่มีมากจนมิอาจบรรยายได้ในการอยู่ใต้ร่มฟ้าของราชวงศ์จักรีนับตั้งแต่รัชสมัยรัชกาลที่ 1 เป็นต้นมาจวบจนปัจจุบัน ซึ่งชุดการแสดงนี้จะแสดงถึงความจงรักภักดีของคนสงขลา โดยได้รับเกียรติจากผู้ช่วยศาสตราจารย์ธรรมนิตย์ นิคมรัตน์ ศิลปินดีเด่นจังหวัดสงขลามาร่วมแสดง
ชุดที่ 5 “สงขลามหาสนุก...สุขทั้งปีที่สงขลา”
เป็นการสื่อถึงคนสงขลาที่มีความรักความกตัญญูต่อจังหวัดสงขลา ถ่ายทอดโดยการนำเสนอของคุณฐปณีย์ เอียดศรีไชย นักข่าวชื่อดัง
ชุดที่ 6 “มหานครแห่งความภูมิใจ”
เป็นการร่วมกันของผู้คนมาเฉลิมฉลองพิธีเปิดมหกรรมกีฬาระดับชาติครั้งนี้ โดยได้ อาจารย์ไข่ มาลีฮวนน่า หรือ นายคฑาวุธ ทองไทย ศิลปินเพลงเพื่อชีวิตชื่อดังผู้ก่อตั้งวงมาลีฮวนน่า มารับหน้าที่ขับกล่อมบทเพลงอันไพเราะ
การแสดงแต่ละชุดมีความสวยงามแตกต่างกันซึ่งในความสวยงามและรูปแบบของการแสดงพิธีเปิดครั้งนี้ จะอธิบายใน ชุดการแสดงที่ 4 “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์” เป็นการแสดงเอกลักษณ์ของโนราภาคใต้ ซึ่งมีวิธีการออกแบบการแสดง ดังนี้
1.2 แนวคิดและรูปแบบการแสดงชุดที่ 4 “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์”
การแสดงชุด “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์” คุณศุภวัฒน์ จงศิริ ได้ออกแบบแนวคิดการแสดงพร้อมกําหนดเวลาและรูปแบบการแสดงโดยสร้างเป็นเรื่องราวและโครงสร้างของการแสดงเพื่อให้ศิลปินที่ร่วมแสดงสามารถสอดแทรกการแสดงต่าง ๆ เข้าไปอย่างกลมกลืน นับเป็นสิ่งสําคัญที่จะได้ศึกษาเรื่องราวไว้เป็นแบบอย่างของการจัดการแสดงตามแนวคิด ดังนี้
สงขลาเกมส์1
(ที่มา : ศุภวัฒน์ จงศิริ, 2560)
สงขลามหานครแห่งความภูมิใจ2
(ที่มา : ศุภวัฒน์ จงศิริ, 2560)
การแสดงพิธีเปิดชุดที่ 4 “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์”3
(ที่มา : ศุภวัฒน์ จงศิริ, 2560)
ตัวอย่างการแสดงพิธีเปิดชุดที่ 4 “ใต้ร่มฟ้า จักรีวงศ์”4
(ที่มา : ศุภวัฒน์ จงศิริ, 2560)
แสง เสียง การแสดง (1)5
(ที่มา : ศุภวัฒน์ จงศิริ, 2560)
แสง เสียง การแสดง (2)7
(ที่มา : ศุภวัฒน์ จงศิริ, 2560)
แสง เสียง การแสดง (3)8
(ที่มา : ศุภวัฒน์ จงศิริ, 2560)
ตัวอย่างการแสดงพิธีเปิดชุดที่ 6 มหานครแห่งความภูมิใจ9
(ที่มา : ศุภวัฒน์ จงศิริ, 2560)
จากเรื่องราวหรือ Storyboard ดังกล่าว แสดงให้ทราบถึงความละเอียดปราณีตของบทบรรยายระยะเวลาการแสดงการบรรเลงการขับร้อง การร่ายรำโนราพร้อมกับองค์ประกอบอื่น ๆ ที่เข้ามาเพื่อทําให้การแสดงมีความสวยงามพร้อมเพรียงและยิ่งใหญ่ สามารถสร้างแสงสีช่วยให้องค์ประกอบมีความสวยงามเท่าเทียมกันทั้งชุดการแสดงจึงเป็นสิ่งที่ผู้กำกับต้องใช้ความสามารถอย่างเต็มที่และต้องมีความรู้ประสบการณ์ในการจัดการแสดงจึงจะสามารถสร้างขึ้นมาได้
จากแนวคิดดังกล่าว ได้นำมาสู่การปฏิบัติและการนำเสนอศิลปะการแสดงซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของภาคใต้ คือ การแสดงโนราแบบดั้งเดิม ที่มีองค์ประกอบของศิลปะการแสดงอื่น ๆ เข้ามาประกอบเป็นการแสดงสร้างสรรค์ที่น่าสนใจ คือ
1. ศิลปินโนรา จํานวน 10 คน
2. เยาวชนโนรา จำนวน 100 คน
3. ระบ่ากิ่งไม้เงินทอง จํานวน 12 คน
4. ขบวนเทิดพระเกียรติ จํานวน 40 คน
ซึ่งศิลปินและนักแสดงประกอบแต่ละกลุ่มจะมีพื้นที่ในการแสดงแตกต่างกัน การแสดงชุด “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์” จะใช้การขับร้องบทเพลงทับเพลงโทน “ใต้ร่มฟ้า จักรีวงศ์” โดยผู้ช่วยศาสตราจารย์ธรรมนิตย์ นิคมรัตน์ เป็นนักแสดงนำ ในการออกแบบท่าทางประกอบให้สอดคล้องกับเพลง และมีการบรรยายเรื่องราวเสริมเข้าไปในจังหวะบรรเลงของการแสดงโนราเพลงทับเพลงโทน “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์” ในช่วงการบรรเลงดนตรีโนราช่วงที่ 2 ของบทเพลงเทิดพระเกียรติ ลักษณะของการแสดง และกระบวนการจัดความงดงามขององค์ประกอบที่สำคัญมีดังนี้
1. ศิลปินโนรา ผู้รำนำในชุด “ใต้ร่มฟ้า....จักรีวงศ์” จำนวน 10 คน เป็นศิลปินโนรา และนิสิตสาขาศิลปะการแสดง มหาวิทยาลัยทักษิณ อีก 9 คน แสดงประกอบบทร้องและตีท่ารำตามแบบฉบับของโนรา ซึ่งจะอยู่ในตำแหน่งที่โดดเด่นของการแสดงชุดนี้
ภาพซ้อมการแสดงพิธีเปิดสงขลาเกมส์ (1)10
(ที่มา : ธรรมนิตย์ นิคมรัตน์, 2560):
ภาพซ้อมการแสดงพิธีเปิดสงขลาเกมส์ (2)11
(ที่มา : ธรรมนิตย์ นิคมรัตน์, 2560)
2. เยาวชนโนรา รำประกอบขบวนเทิดพระเกียรติ “ใต้ร่มฟ้า จักรีวงศ์” จำนวน 100 คน เป็นนักเรียนระดับประถมศึกษาจำนวน 50 คน และระดับมัธยมศึกษาจำนวน 50 คน จากโรงเรียนในอำเภอเมืองสงขลาและหาดใหญ่ แยกเป็นแถวหน้ากระดาน ซ้าย-ขวา ด้านละ 50 คน ซึ่งรำประกอบบทเพลงทับเพลงโทนในบางบทและตีท่ารำเพียงบางคำ เพื่อความสวยงามสอดคล้องกับวัยของผู้รำ จํานวนมากและช่ายเสริมท่ารำให้ผู้รำนำ จำนวน 10 คน มีความสวยงามพร้อมเพรียงกับผู้รำประกอบซึ่งอยู่บริเวณด้านหลังของเวทีและอยู่บริเวณกลางสนาม
เยาวชนโนรารำประกอบขบวนเทิดพระเกียรติ “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์” (1)12
(ที่มา : : ศุภวัฒน์ จงศิริ, 2560)
เยาวชนโนรารำประกอบขบวนเทิดพระเกียรติ “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์” (2)13
(ที่มา : ศุภวัฒน์ จงศิริ, 2560)
3. ขบวนเทิดพระเกียรติ “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์” จำนวน 40 คน โดยภรรยาท่านผู้ว่าราชการจังหวัดและนายกเหล่ากาชาด จังหวัดสงขลา เป็นผู้ถือพานพุ่มขบวนเทิดพระเกียรติปรากฏขบวนเมื่อมีการบรรยายการแสดง
ขบวนเทิดพระเกียรติ “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์”14
(ที่มา : ยุทธพงศ์ ช่วยนาเขต, 2560)
4. ระบำกิ่งไม้เงินทอง จำนวน 12 คน เป็นนักแสดงจากมหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา รำตามจังหวะดนตรีโนรา อยู่ในบริเวณพื้นที่ด้านซ้ายและขวา แยกเป็น 2 กลุ่ม กลุ่มละ 6 คน
ระบำกิ่งไม้เงินทอง15
(ที่มา : ศุภวัฒน์ จงศิริ, 2560)
นักแสดงทุกคนเมื่อเพลงจบจะแสดงท่ารำนิ่งไว้เพื่อสอดคล้องกับแสง สี เสียง ที่ประกอบ ศิลปินโนราบนเวทีและบริเวณกลางสนามแสดงท่าพระจันทร์ทรงกลด ขบวนเทิดพระเกียรติของเหล่ากาชาดแสดงท่ารำถวายพานพุ่มบูชา นักแสดงจากมหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา แสดงท่าถวายกิ่งไม้เงินทอง การแสดงทั้งหมดจะทำให้เกิดความสวยงาม สะท้อนความจงรักภักดี นอกจากนี้การใช้นักแสดงจำนวนมากประกอบ แสง สีและเสียง ที่สาดส่องไปทั่วสนาม ทำให้เกิดความอลังการ ประกอบกับความสวยงาม สีสันของเครื่องแต่งกายและอุปกรณ์ที่ใช้ประกอบการแสดง ชุด “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์” จึงเป็นการแสดงที่สร้างความประทับใจให้ผู้ชมในสนาม และผู้ชมทางสถานีโทรทัศน์ที่มีการบันทึกและถ่ายทอดการแสดงพิธีเปิด “สงขลาเกมส์” ซึ่งติดต่อและประสานงานโดย องค์การบริหารส่วนจังหวัดสงขลา
การซ้อมพิธีเปิด สงขลาเกมส์ ชุด “ใต้ร่มฟ้า...จักรีวงศ์”16
(ที่มา : การแข่งกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 45 สงขลาเกมส์, 2560)
ดแสดงท่ารําถวายพานพุ่มบูชา นักแสดงจากมหาวิทยาลัยราชภัฏสงขลา แสดงท่าถวายกิ่งไม้เงินทองการแสดงทั้งหมดจะทำให้เกิดความสวยงาม สะท้อนความจงรักภักดี นอกจากนี้การใช้นักแสดงจํานวนมากประกอบ เสียง สีและแสง ที่สาดส่องไปทั่วสนามทำให้เกิดความอลังการ ประกอบกับความสวยงาม สีสันของเครื่องแต่งกายและอุปกรณ์ที่ใช้ประกอบการแสดง ชุด “ใต้ร่มฟ้า....จักรีวงศ์” จึงเป็นการแสดงที่สร้างความประทับใจให้ผู้ชมในสนาม และผู้ชมทางสถานีโทรทัศน์ที่มีการบันทึกและถ่ายทอดการแสดงพิธีเปิด “สงขลาเกมส์” ซึ่งติดต่อและประสานงานโดย องค์การบริหารส่วนจังหวัดสงขลาการซ้อมพิธีเปิด สงขลาเกมส์ ชุด” ใต้ร่มฟ้า....จักรีวงศ์ 16(ที่มา : การแข่งขันกีฬาแห่งชาติ ครั้งที่ 45 สงขลาเกมส์, 2560)